ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

   Δυστοπία: μελλοντικό, φανταστικό και συνάμα εφιαλτικό σύμπαν, στο οποίο η κοινωνική καταπίεση και η παραίσθηση της τέλειας κοινωνίας συντηρούνται μέσω γραφειοκρατικού, τεχνολογικού, θρησκευτικού, κοινωνικού, ηθικού, με μία λέξη ολοκληρωτικού ελέγχου. Πολλές φορές παρουσιάζουν με έναν δυναμικό και υπερβολικό τρόπο τα προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας ασκώντας κριτική σε αυτά. Ο όρος αυτός καθιερώθηκε από τον Jeremy Bentham, Βρετανό φιλόσοφο και κοινωνικό μεταρρυθμιστή του 18ου αι. ως το ακριβώς αντίθετο της ουτοπίας.

Πλέον η ουτοπία και ζουν με έναν δυναμικό και υπερβολικό τρόπο τα προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας ασκώντας κριτική σε αυτά. Ο όρος αυτός καθιερώθηκε από τον η δυστοπία είναι από τα πιο διαδεδομένα θέματα στην νεανική λογοτεχνία και τον κινηματογράφο. Η ουτοπία… αγαπημένη όλων μας. Ένα μέλλον τέλειο, ιδανικό, ένα μέρος άγνωστο και ένα πολυπόθητο όνειρο. Πόσες φορές έχουμε οραματιστεί για έναν κόσμο με υπέροχες συνθήκες, χωρίς δυστυχία και οποιοδήποτε δεινό της ζωής; Μας αρέσει η ουτοπία, μας χαρίζει ελπίδα. Την πλάθουμε στην ψυχή μας και ανθίζει. Τι γίνεται με την δυστοπία όμως;

Σίγουρα έχουμε παρακολουθήσει κάποια ταινία ή έχουμε διαβάσει κάποιο βιβλίο με αυτό το θέμα. Υπάρχουν ένα σωρό: η περίφημη τριλογία “Matrix”, το “Equilibrium”, οι πιο διαδεδομένες αυτόν τον καιρό τριλογίες “The Hunger Games”, “Divergent”, “Maze Runner” και για τους πιο ψαγμένους “1984”, “ A Clockwork Orange”, “Blade Runner” και “Farenheit 451”. Και είναι λίγοι από τους τίτλους. Παιχνίδια πείνας και αίματος, δοκιμασίες ακατόρθωτες, πλύση εγκεφάλου, προπαγάνδα με επικεφαλής ένα καθεστώς απάνθρωπο.

Στην μια η τεχνολογία έχει δαμάσει την ανθρωπότητα, στην άλλη τα βιβλία και το διάβασμα έχουν γίνει παράνομα, ενώ στην τρίτη ακόμη χειρότερα, τα ίδια τα αισθήματα! Σκέτη φρίκη, έτσι; Και όμως, είναι ένα από τα αγαπημένα θέματα, με το οποίο παίζουν πολλοί συγγραφείς και καλλιτέχνες και το οποίο εμείς το απολαμβάνουμε από την ασφάλεια του καναπέ μας έχοντας την βεβαιότητα πως όχι, δεν θα συμβεί αυτό σε εμάς, πως είναι τόσο μακρινό και πως ναι, είμαστε αρκετά ξύπνιοι για να την πάθουμε. Βλέπουμε ή διαβάζουμε, αισθανόμαστε τυχεροί και αυτό είναι όλο. Και είμαστε όντως τυχεροί. Σχετικά. Ή μήπως έτσι θέλουμε να πιστεύουμε;

Η μεγαλύτερη μου απορία συνήθως όταν βλέπω τέτοιου είδους ταινίες είναι: μα καλά, όλα αυτά συμβαίνουν σε αυτήν την περιοχή, ο υπόλοιπος κόσμος δεν ξέρει τι γίνεται, δεν στέλνει βοήθεια; Η απάντηση είναι: συνήθως όχι. Και πάλι ρωτάω: οι άνθρωποι που ζούνε σε τέτοια κοινωνία δεν ξέρουν πως υπάρχει έξω από τα σύνορά της μια καλύτερη ζωή; Η απάντηση είναι για άλλη μια φορά αρνητική. Ή τουλάχιστον τις περισσότερες φορές. Κι αυτό γιατί ένα μέτρο που παίρνουν οι συντονιστές της κατάστασης είναι η πλύση εγκεφάλου και η απομόνωση του λαού τους από τον “έξω” κόσμο.

Ο πόλεμος είναι ειρήνη/Η ελευθερία είναι σκλαβιά/Η άγνοια είναι δύναμη είναι το επαναλαμβανόμενο μότο της κυβέρνησης της Ωκεανίας του Όργουελ, της πιο διάσημης ίσως λογοτεχνικής δυστοπίας. Ένα μότο που θέλει ακριβώς να περιγράψει την διαστροφή της πραγματικότητας που καταφέρνουν να επιβάλλουν αυτού του τύπου τα καθεστώτα μέσω του ελέγχου της γλώσσας και της πληροφόρησης.

Προς το παρόν έχουμε το προνόμιο της ελεύθερης βούλησης και σκέψης. Αλλά υπάρχουν και αυτοί που δεν το έχουν. Στον πλανήτη Γη, την σημερινή ημέρα, όσο παράξενο κι αν μπορεί να ακουστεί σε κάποιους. Άρα αυτό μας βάζει στον δικό τους “έξω” κόσμο. Η δικιά μας μερίδα σ’ όλη την υπόθεση είναι να ξέρουμε τι συμβαίνει στον γύρω κόσμο και, πιστέψτε με, είναι ένα μεγάλο βήμα η ευαισθητοποίηση. Δεν βοηθάει άμεσα, φυσικά και δεν διασώζει με χόβερκραφτ τους ανθρώπους, αλλά έμμεσα μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικά αποτελέσματα.

Ας εμβαθύνουμε στα χαρακτηριστικά που μπορεί να έχει μια δυστοπική κοινωνία:

  • προπαγάνδα, χρησιμοποιείται για να ελέγχει τους πολίτες
  • πληροφόρηση, ανεξάρτητη σκέψη και ελευθερία είναι υπό περιορισμό
  • επιβολή λατρείας ενός προσώπου ή μιας έννοιας στους πολίτες
  • μόνιμη παρακολούθηση
  • φόβος του ”έξω” κόσμου
  • πολίτες ζούνε σε απάνθρωπες και εξαθλιωτικές συνθήκες
  • φυσικό περιβάλλον αλλοιωμένο ή κατεστραμμένο
  • η ιδιαιτερότητα και η μοναδικότητα καταδικάζονται
  • παραίσθηση ιδανικού ουτοπικού κόσμου ή αδιεξόδου. Γενικότερα η δυστοπία φωνάζει από μακριά παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

 

Μια περιοχή που διατηρεί τα περισσότερα, ίσως και όλα αυτά τα γνωρίσματα, είναι η Βόρεια Κορέα ή επισήμως η Λαοκρατική Δημοκρατία της Κορέας (ΛΔΚ). Η οποία ούτε λαοκρατική είναι ούτε δημοκρατία.

Από τότε που ο πόλεμος της Κορέας τελείωσε (1953), η ΛΔΚ υπάρχει ως η πιο στρατιωτικοποιημένη και απομονωμένη περιοχή του κόσμου. Λίγα πράγματα ξέρουμε με σιγουριά για αυτήν την περιοχή, εφόσον ελάχιστοι μπορούν να μπουν εκεί, όπως και να βγουν.

28 γυναικεία και 10 αντρικά κουρέματα

«Αν υπήρχε περίπτωση οι κάτοικοι της ΛΔΚ να ζήσουν μια μέρα με την οπτική γωνία του δυτικού κόσμου, θα άρχιζαν μια μεγάλη επανάσταση», ήταν το σχόλιο σε ένα άρθρο που διάβασα για τη Βόρεια Κορέα. Δεν υπάρχει όμως περίπτωση να γίνει κάτι τέτοιο. Τα τοπικά ΜΜΕ εξυπηρετούν έναν σκοπό: την συνεχή προβολή επιλεγμένων εικόνων και ήχων. Το ελεγχόμενο από την κυβέρνηση ραδιόφωνο είναι ανοιχτό κυριολεκτικά ασταμάτητα, εφόσον είναι απαγορευμένο να το κλείσεις – μόνο να το χαμηλώσεις μπορείς. Περιττό να μιλήσω για το πόσο αυστηρή είναι η παρακολούθηση της τηλεόρασης. Η χρήση του διαδικτύου γίνεται από <1% των κατοίκων και εκατοντάδες άνθρωποι εκτελούνται δημοσίως επειδή απλά παρακολούθησαν κάποια χολιγουντιανή ταινία που εμείς θα δούμε ήρεμοι το βραδάκι!

Οι κάτοικοι, αποκομμένοι από τον «κανονικό κόσμο», ζούνε σε ένα σύμπαν όπου ο ηγέτης “μπορεί να διαβάζει τις σκέψεις τους”, όπου πρέπει να διαλέγουν ένα νόμιμο κούρεμα, όπου δεν υπάρχει παγκόσμια ιστορία για τα παιδιά στο σχολείο παρά μόνο οι βιογραφίες των δικτατόρων ηγετών τους και των οικογενειών τους˙ και όπου, τέλος, το φετινό έτος είναι το 104: 104 χρόνια από την γέννηση του Κιμ Ιλ-Σουνγκ. Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και οι φυλακές σ’ αυτή τη χώρα αριθμούν περισσότερους από 200.000 ανθρώπους, οι οποίοι πεθαίνουν από πείνα, βασανιστήρια, εξοντωτική εργασία και διάφορες αρρώστιες, αν δεν εκτελεσθούν εντέλει. Υπάρχει η περίπτωση ένας άνθρωπος να περάσει όλη του την ζωή σε μια φυλακή με το σύστημα τιμωρίας τριών γενεών. Να γεννηθεί και να πεθάνει χωρίς να μάθει τι εστί ζωή. Έτσι λοιπόν συμπεραίνουμε πως οι άνθρωποι αυτοί, μην έχοντας καμία εικόνα του «έξω κόσμου», κανένα μέτρο σύγκρισης της κατάστασής τους, κανέναν οδηγητή, πολύ δύσκολα θα μπορούσαν να επαναστατήσουν. Αλλά ακόμα κι αν το κάνανε, ένας πανίσχυρος κρατικός μηχανισμός θα ήταν εκεί για να τους συντρίψει.

Πάμε στο Γκουαντάναμο να βάλουμε την φωτιά

Άλλο ένα παράδειγμα απόλυτης καταπίεσης, ανελευθερίας και ελέγχου για το οποίο ακούμε φρικαρισμένοι χώνοντάς το γρήγορα-γρήγορα στο πίσω μέρος του μυαλού μας, είναι τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Τα παλιά, του Χίτλερ, μα και τα καινούργια, των Αμερικανών. Έγκλειστοι αποκομμένοι πλέον από την πραγματικότητα, στα όρια της παράνοιας, ζουν στη δική τους δυστοπία. Η διαφορά τους όμως είναι πως έχουν γευτεί την ελεύθερη ζωή κι αυτό κάνει τα πάντα πιο επώδυνα.

Η Κούβα μας είναι γνωστή για πολλά: τις παραλίες, τα πούρα, το ρούμι… αλλά και την αμερικανική στρατιωτική βάση του Γκουαντάναμο και τους περίπου 800 ανθρώπους που έχουν περάσει από το τοπικό στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ειδικά μετά την τρομοκρατική επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου το μέρος έχει γεμίσει με αθώα άτομα, που καταδιώκονται ως δήθεν τρομοκράτες και ύποπτοι συνεργάτες της Αλ-Καιντα, χωρίς κάποια βάσιμα στοιχεία. Άνθρωποι που απήχθησαν από τις χώρες τους κατά τρόπο εντελώς παράνομο, μόνο και μόνο ίσως επειδή ήταν Αφγανοί ή Ιρακινοί, και που βρέθηκαν εκεί έγκλειστοι επί χρόνια περνώντας διαρκή βασανιστήρια και χωρίς να τους έχει απευθυνθεί καν κάποια κατηγορία. Το Γκουαντάναμο έχει γίνει πλέον σύμβολο για την βάναυση μεταχείριση των κρατουμένων καθώς άτομα που κατάφεραν να ξεφύγουν κάνουν αναφορές για στέρηση ύπνου, έκθεση σε ακραίες θερμοκρασίες, αναγκαστική νάρκωση, υποβολή σε ιατρικά πειράματα και σεξουαλική κακοποίηση..

Κατά πόσο συμβάλλουμε στο χτίσιμο μιας δυστοπίας και στην συντήρηση της κατάστασης που επικρατεί σε κάποιες περιοχές; Η άγνοια μας είναι ένα βασικό συστατικό. Όταν κλείνουμε τα μάτια μας στις φρικτές εικόνες, όταν βουλώνουμε τα αυτιά μας στις κραυγές για βοήθεια και δεν μιλάμε για τις φρικαλεότητες που συμβαίνουν γύρω μας, πάμε ένα βήμα πίσω την απελευθέρωση. Σκεφτείτε πόσα πράγματα θα μπορούσαν να αλλάξουν στο Panem του Hunger Games αν υπήρχε βοήθεια από τον έξω κόσμο. Εγώ και εσύ δεν θα μπορούσαμε να μπούμε σε ομάδα διάσωσης αυτή την στιγμή. Όμως όση περισσότερη προσοχή δίνουμε, όσο πιο ευαισθητοποιημένοι πολίτες είμαστε, τόσο περισσότερος κόσμος, με μεγαλύτερη δύναμη και κύρος, ασχολείται φέρνοντας ελπιδοφόρα αποτελέσματα.

Αγαπάτε τις ταινίες και τα βιβλία αυτά αλλά μην ξεχνάτε ότι ναι, όσα βλέπετε συμβαίνουν και στην πραγματικότητα. Άλλωστε κανένας δεν μπορεί να μας εγγυηθεί πως δεν ζούμε σε μια δυστοπία με δυστοπίες μέσα, όπου η άγνοια έχει σκοπό να μας μετατρέψει στους «τρεις σοφούς πιθήκους».

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here