ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

Τελικά τι συμβαίνει με την εκπαίδευση; Μειώνονται οι ώρες στα Δημοτικά και τα Γυμνάσια, μειώνονται τα εξεταζόμενα μαθήματα στις προαγωγικές του Γυμνασίου, μειώνεται και η ύλη. Στα ΕΠΑΛ κλείνουν ολιγομελή τμήματα και τομείς, θέσεις αναπληρωτών εκπαιδευτικών χάνονται μέσω της αύξησης του ωραρίου των μονίμων, στα δημοτικά τα κενά ειδικής αγωγής θα καλυφθούν, λένε οι φήμες, από συμβατικούς δασκάλους που δεν καλύπτουν το ωράριό τους. Και έχουμε κι άλλα: όπως δήλωσε ο κύριος Φίλης, τα βιβλία Φυσικής, Χημείας και Βιολογίας του Γυμνασίου θα καταργηθούν και θα αντικατασταθούν από ένα κοινό, επονομαζόμενο «Φυσικών Επιστημών», που θα έχει λίγο απ’ όλα(;!). Ενώ στο καπάκι να σου και το νέο αναλυτικό πρόγραμμα για τα θρησκευτικά και την ιστορία, που σήκωσε τόσο κουρνιαχτό.

Τι σηματοδοτούν όλες αυτές οι αλλαγές; Είναι κομμάτια ενός συνολικού σχεδίου αναμόρφωσης της εκπαίδευσης, όπως ισχυρίζεται η κυβέρνηση; Είναι ενδείξεις προχειρότητας και ιδεολογικών εμμονών, όπως την κατηγορεί η μείζων αντιπολίτευση (η αγαπημένη σε όλους μας ΝΔ); είναι μήπως εκφράσεις της υποταγής της κυβέρνησης στις νεοφιλελεύθερες πολιτικές της ΕΕ και του ΟΟΣΑ, όπως καταγγέλλει η Αριστερά; ή μήπως τελικά όλα γίνονται για να χαθεί η χριστιανική πίστη και να αλλάξει η πολιτισμική ιδιοπροσωπία του έθνους, όπως διατείνονται ακραίοι εκκλησιαστικοί και εθνικιστικοί κύκλοι – μαζί και πάλι με την ΝΔ, που προσπαθεί να επαναπατρίσει τους συντηρητικούς ψηφοφόρους της παίζοντας το χαρτί του θρήσκου πατριώτη;

Αν εξαιρέσουμε την τελευταία, γραφική εκδοχή, γνώμη μας είναι πως είναι συνδυασμός των όσων ισχυρίζονται η κυβέρνηση και η αριστερή της αντιπολίτευση. Πως πρόκειται δηλαδή για τις πρώτες «τροχιοδεικτικές βολές» ενός συνολικού σχεδίου εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, η οποία, σε πλήρη σύμπλευση με τις βασικές κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΟΟΣΑ, έρχεται να αλλάξει πλήρως ό,τι ξέραμε για το σχολείο. Όχι πάντοτε για καλό, όχι πάντοτε για κακό.

Ποιο είναι το σχέδιο; Κατατέθηκε στις αρχές του Σεπτέμβρη από τον πρόεδρο της Επιτροπής Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία, Αντώνη Λιάκο. Πρόκειται για ένα 36σέλιδο υπόμνημα, το οποίο βάζει τις βασικές κατευθύνσεις για «την αναδιοργάνωση της μέσης εκπαίδευσης και την είσοδο στα ΑΕΙ-ΤΕΙ». Πρότυπό του, το οποίο αντιγράφει πιστά, είναι το πρόγραμμα σπουδών του International Baccalaureate (Διεθνούς Απολυτηρίου) που εδώ και χρόνια διδάσκεται στα ακριβότερα ιδιωτικά κολλέγια της Ελλάδας και του κόσμου.

Τι προβλέπει αυτό το σχέδιο

Α) Τετραετές Γυμνάσιο – διετές Λύκειο

Μέχρι σήμερα η λογική που διέπει τα προγράμματα σπουδών Γυμνασίου και Λυκείου είναι αυτή της «σπειροειδούς επανάληψης»: στο Λύκειο δηλαδή επαναλαμβάνεις ό,τι έκανες στο Γυμνάσιο εμπλουτισμένο και εμβαθυμένο. Η επιτροπή Λιάκου, θεωρώντας πως το σχήμα αυτό έχει φτάσει στα όριά του, προτείνει την εγκατάλειψή του. Το πρόβλημα είναι ωστόσο πως δεν το κάνει μόνο για να αποφευχθεί η μονοτονία της επανάληψης, που κάνει τους μαθητές να βαριούνται. Πιο πολύ αυτό που υποκινεί τον κύριο Λιάκο και τους συνομιλητές του είναι η νέα αντίληψη που θέλουν να εισαγάγουν για το Λύκειο.

Για τον κύριο Λιάκο και απ’ ό,τι φαίνεται και την κυβέρνηση, το Λύκειο δεν χρειάζεται πλέον να παρέχει γενική παιδεία. Για τη δουλειά αυτή θα είναι αρκετό το Γυμνάσιο, το οποίο για αυτόν το λόγο θα επεκταθεί κατά ένα έτος. Δουλειά του Λυκείου θα είναι η διαλογή των σχεδόν ενήλικων πλέον μαθητών (όπως τους θεωρεί ο κύριος Λιάκος) και η προετοιμασία τους για την μετέπειτα πορεία τους. Όσοι επιλέξουν ακαδημαϊκές σπουδές θα κατευθύνονται στο Γενικό Λύκειο, οι υπόλοιποι στα νέα ΕΠΑΛ και τις Επαγγελματικές Σχολές (ΕΠΑΣ) που θα δημιουργηθούν. Τα ΕΠΑΛ, όπως και σήμερα, θα προσφέρουν διέξοδο και για τα ΑΕΙ-ΤΕΙ, όμως υπολειμματικά.

Αυτά, θα πείτε, συμβαίνουν και σήμερα. Ναι, όμως όχι με την ένταση που θα το ήθελαν ο κύριος Λιάκος και οι υπερεθνικοί σχηματισμοί (ΕΕ και ΟΟΣΑ), των οποίων τη λογική υιοθετεί. Όπως αναφέρεται στο υπόμνημα, σήμερα μόνο το 25% των μαθητών Λυκείου κατευθύνονται στην τεχνική εκπαίδευση, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος βρίσκεται στο 75%. Για να «διορθωθεί» λοιπόν αυτή η αναλογία και να συγκλίνουμε με την Ευρώπη, θα πρέπει να βρεθεί ένας τρόπος που να αναγκάσει τους μαθητές που σήμερα «λιμνάζουν» στα ΓΕΛ να τα εγκαταλείψουν. Κι αυτός δεν είναι άλλος από την άνοδο του επιπέδου (δυσκολίας) τους.

Β) Λύκειο-κολλέγιο

Στο νέο Λύκειο τίποτε δεν θα είναι όπως πριν: δεν θα υπάρχει σταθερή ύλη ούτε (μάλλον) συγκεκριμένα βιβλία: ο εκπαιδευτικός θα διαλέγει ελεύθερα το υλικό που θα διδάξει βάσει συγκεκριμένων γνωστικών στόχων, οι οποίοι θα καθορίζονται από το υπουργείο (π.χ. αν τα παιδιά θα πρέπει να διδαχτούν γενικώς για τον Β παγκόσμιο, εκείνος θα διαλέγει το πώς). Η μάθηση θα είναι πιο διερευνητική: δεν θα στηρίζεται (μονάχα) στην αποστήθιση μιας τυποποιημένης ύλης, όπως σήμερα, αλλά θα περιλαμβάνει και εργασίες, η μία εκ των οποίων θα δουλεύεται καθ’ όλη τη διάρκεια της Β Λυκείου και θα ονομάζεται «διπλωματική», θα αποτελεί δηλαδή βασική προϋπόθεση για την απόκτηση του απολυτηρίου.

Τα μαθήματα θα είναι μόνο 6, όμως μεγαλύτερης έκτασης και βάθους. Θα χωρίζονται δε σε δύο επίπεδα: στα μεν «αναβαθμισμένα» (high level), που θα οδηγούν σε κανονικό απολυτήριο και είσοδο στα ΑΕΙ-ΤΕΙ, και στα «εισαγωγικά» (entry level), που θα προσφέρουν απλή πιστοποίηση παρακολούθησης (όχι δηλαδή απολυτήριο), χρήσιμη μονάχα για ΙΕΚ και ενδεχομένως κάποια λίγα ΑΕΙ-ΤΕΙ χαμηλής ζήτησης.

Σε ό,τι αφορά την αξιολόγηση των μαθητών, εδώ όσοι ονειρεύτηκαν κατάργηση των εξετάσεων μάλλον βιάστηκαν να χαρούν. Γιατί μπορεί τα μαθήματα να είναι λιγότερα και οι πανελλαδικές να καταργούνται (σε κάποιο μακρινό μέλλον…), όμως εξετάσεις θα υπάρχουν και θα είναι πολύ πιο απαιτητικές:

α) η ίδια η εισαγωγή στο Γενικό Λύκειο θα γίνεται με εξετάσεις στο τέλος της Δ Γυμνασίου, οι οποίες θα βασίζονται στην γνωστή σε όλους μας τράπεζα θεμάτων, που… καταργήθηκε για να επανέλθει. Οι αποτυχόντες αυτών των εξετάσεων θα διοχετεύονται στα ΕΠΑΛ.

β) στο τέλος της Α Λυκείου θα υπάρχουν προαγωγικές εξετάσεις, πάλι με τράπεζα θεμάτων, οι οποίες δεν θα αφήνουν μεν μετεξεταστέους, θα μετράνε όμως στον τελικό βαθμό του απολυτηρίου.

γ) για την απόκτηση του απολυτηρίου θα υπάρχουν και πάλι εξετάσεις ίδιου τύπου. Όμως για τον βαθμό απόλυσης δεν θα αρκεί η επίδοση σε αυτές. Θα συνυπολογίζονται όλες οι επιδόσεις που θα έχει καταγράψει ο μαθητής σε γραπτές και προφορικές δοκιμασίες κατά τη διάρκεια των δύο χρόνων της φοίτησής του στο Λύκειο – μαζί βεβαίως και στη διπλωματική του εργασία, η οποία θα εξετάζεται από εξωσχολικούς καθηγητές.

δ) οι προφορικοί βαθμοί δεν θα μπορούν να αποκλίνουν πάνω από 3 μονάδες από τους γραπτούς, όπως συμβαίνει σήμερα στις Πανελλαδικές.

Καταλαβαίνει λοιπόν κανείς τι πρόκειται να συμβεί αν όλα αυτά ισχύσουν: στα Γενικά Λύκεια θα μείνουν μονάχα όσοι μαθητές έχουν υψηλές δυνατότητες, φιλέρευνο πνεύμα και αγάπη για την θεωρητική μάθηση, ενώ όλοι οι υπόλοιποι (ίσως οι μισοί από τους σημερινούς μαθητές ΓΕΛ) θα κατευθυνθούν προς τα ΕΠΑΛ και τις ΕΠΑΣ (επαγγελματικές σχολές, αντίστοιχες των ΙΕΚ) που πρόκειται να δημιουργηθούν.

Γ) Αναβαθμισμένα ΕΠΑΛ αλλά χωρίς ειδικότητες

Η δομή του νέου ΕΠΑΛ θα είναι αντίστοιχη με του ΓΕΛ: θα είναι κι αυτό διετές (αντί για τριετές που είναι σήμερα) και θα περιλαμβάνει σε κάθε έτος 6 μαθήματα: δύο υποχρεωτικά για όλους (Αγγλικά και Σπουδές Πολιτισμού) και τέσσερα ειδικότητας. Ταχύτητες ωστόσο δεν αναφέρονται.

Οι μαθητές θα εκπονούν και εδώ υποχρεωτικές εργασίες και θα περνούν από εξετάσεις αντίστοιχες των Γενικών Λυκείων. Θα είναι δηλαδή σχεδόν εξίσου δύσκολο να το τελειώσει κανείς όσο και το ΓΕΛ.

Και εδώ βρίσκεται το πρώτο πρόβλημα. Γιατί με τόσο απαιτητικό και θεωρητικό πρόγραμμα σπουδών το νέο ΕΠΑΛ θα απευθύνεται μόνο σε μέτριους ή και ισάξιους με των ΓΕΛ μαθητές, που θα έχουν όμως μία κλίση στα πιο εφαρμοσμένα πεδία. Οι πραγματικά αδύναμοι – και μιλάμε για πολύ κόσμο – θα πεταχτούν έξω και θα καταφύγουν στις ΕΠΑΣ, όπου θα παίρνουν μία στενή επαγγελματική ειδίκευση χωρίς καμία επαφή με την γενική παιδεία. Σε έναν κόσμο επιστημονικών και τεχνολογικών επαναστάσεων, με μια ιστορία χιλιάδων χρόνων πίσω του και έναν τόσο πλούσιο και ποικιλότροπο πολιτισμό, εκείνοι θα μαθαίνουν από τα 16 τους απλά μία τέχνη ζώντας κατά τα άλλα μέσα στα σκοτάδια.

Και τα προβλήματα δεν σταματούν εδώ. Καθώς το νέο ΕΠΑΛ θα είναι διετές, δεν θα προσφέρει μαθήματα ειδικότητας, όπως κάνει σήμερα στο τρίτο έτος. Την ειδικότητα θα την παίρνουν οι μαθητές του σε ένα προαιρετικό μεταλυκειακό έτος μαθητείας, κατά τη διάρκεια του οποίου θα δουλεύουν σε επιχειρήσεις με το 75% του βασικού μισθού που θα τους καταβάλλει το κράτος, δηλαδή οι φορολογούμενοι. Ο εργοδότης δεν θα πληρώνει τίποτα! Με άλλα λόγια θα αποτελούν ένα δωρεάν εργατικό δυναμικό, που θα βγάζει τη «λάντζα» των επιχειρήσεων καταλαμβάνοντας θέσεις κανονικών εργαζομένων. Το έχουμε ξαναδεί το έργο πολλές φορές όλα αυτά τα χρόνια, όπου παλαιοί εργαζόμενοι απολύονται για να προσληφθούν νέοι με τα μισά λεφτά ή και τζάμπα, αν πρόκειται για επιδοτούμενους του ΟΑΕΔ, και ξέρουμε….

Ο χάρτης των παρεχόμενων ειδικοτήτων θα διαμορφώνεται με βάση τις ανάγκες των επιχειρήσεων που θα τις προσφέρουν. Όπως αναφέρεται και σε ένα πόρισμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Εκπαίδευση, ημερομηνίας 3.3.2010: «οι νέοι θα μαθαίνουν ό,τι θέλουν και όπως το θέλουν οι επιχειρήσεις». Αυτό, πέραν των άλλων ζητημάτων που ανοίγει, εγείρει και το εξής ερώτημα: τι θα γίνεται με τους μαθητές που θα θέλουν ενδεχομένως να σπουδάσουν μία ειδικότητα που δεν θα προσφέρεται από το τοπικό τους ΕΠΑΛ; Προφανώς δεν θα τη σπουδάζουν ή θα αναγκάζονται να μετακινούνται σε γειτονικά ΕΠΑΛ, που θα την διαθέτουν. Εναλλακτικά, όταν δεν θα υπάρχει ούτε αυτή η δυνατότητα, θα καταφεύγουν σε τεχνικές σχολές, πληρώνοντας τα μαλλιοκέφαλά τους σε περίπτωση που είναι ιδιωτικές. Ό,τι έγινε δηλαδή

τα προηγούμενα χρόνια με την κατάργηση των ειδικοτήτων στα ΕΠΑΛ, που έστειλε μαζικά τους μαθητές στα εκπαιδευτήρια ΑΚΜΗ και ΞΥΝΗ.

Δ) ΑΕΙ για λίγους και εκλεκτούς

Σε ό,τι έχει να κάνει με την ανώτατη εκπαίδευση το σχέδιο Λιάκου περιλαμβάνει μία πρόταση αναμφισβήτητα θετική: η εισαγωγή να γίνεται όχι σε τμήματα αλλά σε σχολές και από κει και πέρα οι φοιτητές να έχουν τη δυνατότητα εσωτερικών μετακινήσεων από τμήμα σε τμήμα ή και συνδυασμού μαθημάτων από διαφορετικά τμήματα. Έτσι για παράδειγμα θα μπορεί ένας φοιτητής να εισαχθεί στην Φιλοσοφική Σχολή και από κει και πέρα, ανάλογα με την πορεία των ενδιαφερόντων του, να μετακινηθεί από το Φιλολογικό στο Ιστορικό ή και να συνδυάσει μαθήματα των δύο. Κάτι τέτοιο θα έδινε οπωσδήποτε μια λύση στη σημερινή κατάσταση, όπου χιλιάδες φοιτητές βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε σχολές που δεν θέλουν, μόνο και μόνο επειδή βρέθηκαν εκεί ελέω πανελλαδικών.

Από την άλλη όμως η ίδια η εισαγωγή στα πανεπιστημιακά ιδρύματα θα είναι πολύ πιο δύσκολη, αφού θα εξαρτάται κατά 80% από τον βαθμό απολυτηρίου και κατά 20% από τα κριτήρια που θα θέτουν τα ίδια τα ιδρύματα. Το υπόμνημα Λιάκου αναφέρει ενδεικτικά: ειδικές εξετάσεις (π.χ. στις ξένες γλώσσες για τα ξενόγλωσσα τμήματα ή στα μαθηματικά για το μαθηματικό), φάκελος μαθητή όπου θα καταγράφεται η συνολική του εικόνα και η πορεία στο σχολείο, αθλητικές επιδόσεις (για τα ΤΕΦΑΑ και τις στρατιωτικές σχολές), ενδεχομένως ακόμα και προφορική συνέντευξη! Μπορεί δηλαδή στο μέλλον οι πανελλαδικές να καταργηθούν, αυτό όμως δεν σημαίνει όμως πως θα έχουμε και ελεύθερη πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Ε) Χρηματοδότηση από ιδιωτικούς πόρους

Πάγια επιδίωξη των νεοφιλελεύθερων κυβερνήσεων όλου του κόσμου τα τελευταία 20+ χρόνια είναι η ιδιωτικοποίηση των δημόσιων υποδομών: της υγείας, της παιδείας, των συγκοινωνιακών και τηλεπικοινωνιακών δικτύων κλπ. Στην Ελλάδα αρχίσαμε να το ζούμε αυτό ήδη από τη δεκαετία του ’90 (με την ιδιωτικοποίηση π.χ. του ΟΤΕ), το βιώνουμε όμως πολύ έντονα στα σημερινά χρόνια της κρίσης. Αυτή τη στιγμή ολόκληρη η δημόσια περιουσία της χώρας έχει υπαχθεί στο ΤΑΙΠΕΔ, στο ταμείο δηλαδή ιδιωτικοποιήσεων. Ακόμα και τα σχολεία! Αυτό θεωρητικά σημαίνει πως μπορεί αύριο να έρθει ένας ιδιώτης, να αγοράσει κάποια από αυτά με την υποχρέωση να τα συντηρήσει, και το κράτος έπειτα, που τα λειτουργούσε μέχρι χτες χωρίς κόστος χρησικτησίας, να του πληρώνει νοίκι!

Και δεν είναι μόνο αυτό. Είναι και η αποστράγγιση των σχολείων και των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων από τους απαραίτητους για τη λειτουργία τους πόρους, τους οποίους καλούνται να καλύψουν από την τσέπη τους οι γονείς ή τα ίδια τα ιδρύματα μέσω της καταφυγής τους στον ιδιωτικό τομέα (π.χ. σε σπόνσορες). Ποιο είναι εδώ το πρόβλημα; Αφενός η οικονομική ασφυξία που (θα) προκαλείται σε όσα δεν (θα) τα καταφέρνουν να βρουν «χορηγούς», αφετέρου η αντίληψη που καλλιεργείται στους μαθητές και την κοινωνία πως δεν πρέπει να περιμένουν από το κράτος τίποτα και πως όλα θα πρέπει να τα περιμένουν και για όλα θα πρέπει να ευγνωμονούν τους «κοινωνικά ευαίσθητους» επιχειρηματίες.

Σε μια πρόσφατη παρουσίαση ενός βιβλίου για την εκπαίδευση ο κύριος Μητσοτάκης τάχθηκε υπέρ της άποψης να καταργηθεί πλήρως η δημόσια παιδεία και να αντικατασταθεί από την ιδιωτική, στην οποία θα φοιτούν οι μαθητές/φοιτητές είτε παίρνοντας επιδότηση από το κράτος είτε παίρνοντας εκπαιδευτικά δάνεια. Ο κύριος Λιάκος ασφαλώς δεν το φτάνει ως εκεί, όμως δεν είναι και με τις αθρόες κρατικές παροχές. Μία έκφραση της «μετρημένης» λογικής του, που αποτελεί πιστεύουμε το… χρυσό βατόμουρο του υπομνήματός του, είναι η πρότασή του σε περιπτώσεις όπου δεν συμπληρώνεται αριθμός μαθητών ικανός να συγκροτήσει ένα τμήμα οι μαθητές να διδάσκονται… μέσω skype, από καθηγητή που θα βρίσκεται σε άλλο σχολείο. Πρόκειται για την ίδια λογική που υπαγορεύει σήμερα τις περικοπές που αναφέραμε εισαγωγικά, εδώ μόνο σε ένα άλλο επίπεδο.

Συμπέρασμα

Τελικά τι είναι αυτό που ετοιμάζεται, καλό ή κακό;

Εξαρτάται πώς θα το δει κανείς. Για έναν δυνατό μαθητή το νέο ΓΕΛ, ενδεχομένως και το ΕΠΑΛ, ίσως να είναι πιο ενδιαφέρον και γι’ αυτό πιο ελκυστικό. Είναι όμως καλό που όλοι οι αδύναμοι συμμαθητές του θα λείπουν από την τάξη;

Από την άλλη ένα παιδί του μεροκάματου, που δεν τα πάει καλά με τα θεωρητικά, ενδεχομένως να θεωρήσει τον εαυτό του τυχερό που θα πιάσει δουλειά ως μαθητευόμενος σε μια επιχείρηση ή να νοιώθει πως η ΕΠΑΣ είναι αυτό ακριβώς που του ταιριάζει. Είναι όμως σωστό να δουλεύει σαν παραγιός για ψίχουλα τον 21ο αιώνα; Είναι θετικό να στερείται τη γενική παιδεία ήδη από την εφηβεία του;

Εμείς από την πλευρά μας θα εξακολουθήσουμε να διαπνεόμαστε από το ανθρωπιστικό ιδανικό, που θέλει τον άνθρωπο να μορφώνεται ολόπλευρα. Και για τον λόγο αυτό θα προσβλέπουμε σε ένα κοινό σχολείο της θεωρίας και της πράξης, όπου μαθητές διαφορετικών κλίσεων και δυνατοτήτων θα συναντιούνται και θα συνυπάρχουν. Προτάσεις υπάρχουν που να κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση, όμως ο περιορισμένος χώρος δεν μας επιτρέπει να τις εκθέσουμε. Θα επανέλθουμε…

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here