ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

Βρισκόμαστε στο έτος 1985 και στην Ελλάδα προβάλλεται στην τηλεόραση η διαφήμιση του βερνικιού νυχιών “Madison”. Σε αυτήν ένα φωτομοντέλο μπαίνει σε ένα κατάστημα καλλυντικών ζητώντας από την υπάλληλο ένα βερνίκι. Η υπάλληλος προσπαθεί να της δώσει κάποια άλλα, όμως η πελάτης ζητάει επίμονα εκείνο της Madison. Στο τέλος, όταν η υπάλληλος με τα πολλά της το δίνει, εκείνη γυρίζει προς τα εμάς λέγοντας με άψογη αμερικανική προφορά: «Madison, όπως Αμερική».

Αμερική… το αιώνιο άπιαστο όνειρο της μικρής και πονεμένης Ελλάδας εδώ και πολλές δεκαετίες. Μια ζωή προσπαθούμε να μοιάσουμε σε αυτό το έθνος, πολλές φορές με τραγικές συνέπειες για εμάς – βλ. «οι αμερικάνοι είναι φίλοι μας» και πολλά άλλα τέτοια.

Τι εννοώ με αυτό; Πάρτε για παράδειγμα την νέο-λανσαρισμένη στην Ελλάδα επιχειρηματική ιδέα του “Black Friday” – «όπως Αμερική» πάντα, μην ξεχνάμε ε; Το Black Friday ως ονομασία έχει τις ρίζες στην πόλη της Φιλαδέλφειας των ΗΠΑ, την δεκαετία του ’50. Με αυτόν τον όρο περιέγραφαν οι αστυνομικοί της εποχής την υστερία που επικρατούσε στους δρόμους και τα μαγαζιά της πόλης μετά την Ημέρα των Ευχαριστιών, εξαιτίας της μαζικής συρροής τουριστών και καταναλωτών, που έρχονταν να παρακολουθήσουν τον ετήσιο, μεγάλο ποδοσφαιρικό αγώνα μεταξύ των ομάδων του στρατού ξηράς και του ναυτικού (πώς δεν αντιγράψαμε και αυτό στην Ελλάδα ε; «Όπως Αμερική» πάντα).

Οι τουρίστες αυτοί της μιας μέρας, της ίδιας καθιερωμένης μέρας κάθε χρόνου, πριν και μετά το ματς ορμούσαν μαζικά στα καταστήματα για να ψωνίσουν προκαλώντας το αδιαχώρητο. Το άγχος και η υπερένταση που προκαλούσε στις αρχές (αλλά και σε πολλούς μαγαζάτορες και υπαλλήλους) αυτή η ξαφνική κοσμοπλημμύρα, προσέδωσε στη μέρα το αρνητικό προσωνύμιό της.

Καταναλωτές έχουν σχηματίσει ουρά το πρωί έξω από γνωστό πολυκατάστημα στην πλατεία Συντάγματος, περιμένοντας ν’ανοίξει για να προμηθευτούν προίόντα σε δελεαστικές τιμές, με αφορμή την “Μαύρη Παρασκευή” ή “Black Friday”, Αθήνα, την Παρασκευή 25 Νοεμβρίου 2016.

Τριάντα χρόνια μετά, τη δεκαετία του ’80, επιχειρηματίες άδραξαν την ευκαιρία και μετέτρεψαν αυτή τη «μαύρη» ημέρα σε αυτό που ξέρουμε σήμερα, με σκοπό προφανώς την αύξηση των κερδών τους. Σύντομα, ο κολλητικότατος ιός με την ονομασία “Black Friday” εξαπλώθηκε, μέχρι που κατέληξε να γίνει καθιερωμένος θεσμός. Στον οποίο θεσμό περιλαμβάνονται τα εξής: εξευτελιστικές προσφορές στα προϊόντα, κακοπληρωμένοι εργαζόμενοι, συρροή καταναλωτών στα καταστήματα, τεράστια έσοδα για τους επιχειρηματίες.

Νομίζω πως κάπου εδώ τίθεται το ερώτημα: όλα αυτά είναι τελικά θετικά η αρνητικά; Αναλόγως για ποιον… Αν ρωτήσουμε τους επιχειρηματίες, σίγουρα έχουν λόγο να χαίρονται. Οι υπόλοιποι όμως;

Ας ξεκινήσουμε από τους υπάλληλους των καταστημάτων. Είναι προφανές πως την ημέρα αυτή τους βγαίνει η ψυχή από τη δουλειά χωρίς να κερδίζουν ουσιαστικά τίποτα. Τα bonus που παίρνουν, αν πάρουν, είναι πραγματικά ψίχουλα σε σχέση με αυτά που βγάζουν οι απλόχεροι (τύπου Σκρουτζ Μακ Ντακ) εργοδότες τους.

Επιπλέον οι υπάλληλοι των καταστημάτων έχουν να αντιμετωπίσουν την υστερία των καταναλωτών, που ορμάνε κατά εκατοντάδες σπρώχνοντας, βρίζοντας και χτυπώντας, σε μια προσπάθεια να αρπάξουν πρώτοι το χρυσό μήλο. Έχει αναφερθεί πλήθος τραυματισμών, ακόμη και θανάτων(!) υπάλληλων (και καταναλωτών βέβαια) από την υστερία και την χαοτική κατάσταση που διαμορφώνεται στα καταστήματα εκείνη την κατά τα άλλα πανέμορφη, για τους εργοδότες, Παρασκευή.

Αν προσθέσουμε εδώ και τις ούτως ή άλλως άθλιες εργασιακές συνθήκες που ισχύουν στον ιδιωτικό τομέα, τότε καταλαβαίνει κανείς τι σημαίνει να είσαι εμποροϋπάλληλος την «μαύρη» κι άραχλη αυτή μέρα. Το «κακό δημόσιο» μας φταίει κατά τα άλλα, ε;

Πάμε τώρα στην κοινωνία και τους καταναλωτές, που κάθε χρόνο τέτοια μέρα (στην Ελλάδα για πρώτη φορά φέτος) σπεύδουν μαζικά να «προσκυνήσουν» στα μαγαζιά όπως οι πιστοί στην Παναγία της Τήνου. Η όλη κατάσταση μου θυμίζει κάτι παλιές εποχές, στις οποίες οι άνθρωποι, θέλοντας να κάνουν τα άλογα στα κάρα τους να πάνε πιο γρήγορα, κρεμούσαν ένα καρότο στην άκρη ενός ξύλου, το έφερναν μπροστά στο άλογο και… αυτό ήταν. Καθισμένοι πλέον πάνω στο κάρο τους έβλεπαν το άλογο να τρέχει αφηνιασμένο, πιστεύοντας πως έτσι θα φτάσει το καρότο που έχει μπροστά στα μάτια του (τύφλα να χει ο Ρανταπλάν).

Παρομοιάστε τώρα το άλογο με εμάς, τους καταναλωτές, και τον οδηγό με τους επιχειρηματίες. Βλέπετε, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε την φανερή ομοιότητα της κατάστασης με αυτό που συμβαίνει κάθε τελευταία παρασκευή του Νοεμβρίου σε όλα τα καταστήματα. Οι άνθρωποι σπεύδουν σαν αφηνιασμένα υποζύγια να προλάβουν να αρπάξουν ένα κομμάτι από το καρότο, μην καταλαβαίνοντας πως το μόνο που καταφέρνουν είναι να κάνουν το κάρο να κινείται πιο γρήγορα προς τέρψιν του ιδιοκτήτη του, επιχειρηματία. Εντάξει, καμιά φορά μπορεί να καταφέρουν να φάνε τελικά το καρότο (στο εξωτερικό, όπου οι εκπτώσεις είναι πραγματικά μεγάλες), όμως είναι για να το περηφανεύονται;

Καταλήγοντας, θέλω να σας θέσω ένα ερώτημα: ο άνθρωπος είναι καταναλωτικό ον – οκ, αυτό το ξέρουμε ήδη. Παρ΄όλα αυτά, είναι αυτό δικαιολογία για να γίνει ο καταναλωτισμός σκοπός της ζωής του; Αξίζουν οι όποιες «ευκαιρίες» έναν τέτοιο αυτοεξευτελισμό, μια τέτοια χειραγώγηση, σαν κι αυτή που είδαμε φέτος και στην Ελλάδα; Είναι αξιοπρεπής εικόνα να βλέπει κανείς εκατοντάδες ανθρώπους να περιμένουν με τις ώρες έξω από τα Public και το Πλαίσιο σαν τους πεινασμένους στα κατοχικά συσσίτια, μόνο και μόνο για να αγοράσουν (άλλο) ένα κινητό ή μια τηλεόραση;

Μήπως τελικά η εισαγωγή αυτής της καταναλωτικής φιέστας έγινε μόνο για να εξυπηρετηθούν τα πάγια συμφέροντα κάποιων πιο έξυπνων αλλά και πολύ πιο πονηρών ανθρώπων; Ανθρώπων με κουστούμια και γραβάτες, οι οποίοι έχουν θέσει σκοπό της ζωής τους την εκμετάλλευση ημών, των ανυποψίαστων(;) καταναλωτών, που συρρέουμε στα καταστήματα τους, και των υπαλλήλων που εργάζονται για αυτούς;

Κάποιοι θα πουν πως «κοντά στον βασιλικό ποτίζεται κι η γλάστρα». Οκ λοιπόν, αν νοιώθουμε πως κερδίζουμε κι εμείς, αν ικανοποιούμαστε με τον ρόλο της… γλάστρας, ας συνεχίσουμε να γιορτάζουμε την Black Friday – «όπως Αμερική»… 

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.