Πολιτική | Κινήματα | Ιδέες

Αρχική Κοινωνία Πολιτική | Κινήματα | Ιδέες

Θρησκεία και χειραγώγηση

«Με ή χωρίς θρησκεία, έχεις καλούς ανθρώπους να κάνουν καλά πράγματα, και κακούς ανθρώπους να κάνουν κακά πράγματα. Αλλά για να έχεις καλούς ανθρώπους να κάνουν κακά πράγματα, τότε χρειάζεται η θρησκεία»

Steven Weinberg, Αμερικάνος φιλόσοφος

Η θρησκεία είναι ίσως το πρώτο φάρμακο που επινόησε ο άνθρωπος στην μακραίωνη ιστορία του. Φάρμακο για να γιατρεύει όχι τις πληγές αλλά τον φόβο του θανάτου και τον πόνο της απώλειας. Στο διάβα των αιώνων απέκτησε και άλλες λειτουργίες: έδινε απαντήσεις στα ερωτήματα των ανθρώπων, ηθικά πρότυπα για να δομήσουν τις κοινωνίες τους, άλλοθι στην εξουσία. Στην ιδεώδη της μορφή η θρησκεία μπορεί να είναι ένα μέσο πνευματικής καλλιέργειας και προσωπικής βελτίωσης. Ένα πνευματικό κίνημα που μπορεί να οδηγήσει σε μια ειρηνική επανάσταση, ικανή να επιφέρει αλλαγές παγκόσμιας εμβέλειας.

Black Friday… Τελικά πόσες ακόμα αμερικάνικες μόδες θα υιοθετήσουμε;

Βρισκόμαστε στο έτος 1985 και στην Ελλάδα προβάλλεται στην τηλεόραση η διαφήμιση του βερνικιού νυχιών “Madison”. Σε αυτήν ένα φωτομοντέλο μπαίνει σε ένα κατάστημα καλλυντικών ζητώντας από την υπάλληλο ένα βερνίκι. Η υπάλληλος προσπαθεί να της δώσει κάποια άλλα, όμως η πελάτης ζητάει επίμονα εκείνο της Madison. Στο τέλος, όταν η υπάλληλος με τα πολλά της το δίνει, εκείνη γυρίζει προς τα εμάς λέγοντας με άψογη αμερικανική προφορά: «Madison, όπως Αμερική».

Καν’ το όπως οι πορνοσταρ

Ζούμε στον 21ο αιώνα, σε ένα αιώνα όπου ο έρωτας λατρεύεται σαν θεότητα και γίνεται αποδεκτός σαν κάτι φυσιολογικό και απαραίτητο. Αλλά μήπως αυτό το φυσικό έχει περάσει πια τα όρια του λογικού και του απαραίτητου;

Οπλοκατοχή στις ΗΠΑ

1 Οκτωβρίου 2015: ένοπλος 30 χρόνων εισβάλλει σε κολλέγιο του Όρεγκον και ανοίγει πυρ κατά των φοιτητών. Απολογισμός: 13 νεκροί και 20 τραυματίες. Τα κίνητρά του θα παραμείνουν στη σκιά, καθώς θα πέσει κι ο ίδιος νεκρός από τα πυρά της αστυνομίας.

18 Ιουνίου 2015: ένας λευκός νεαρός εισβάλλει σε μία αφρο-αμερικανική εκκλησία στη Νότια Καρολίνα και δολοφονεί 9 ανθρώπους. Κίνητρό του το ρατσιστικό μίσος.

20 Ιουλίου 2012: 25χρονος νεαρός εισβάλλει σε κινηματογράφο του Κολοράντο, όπου προβαλλόταν μία ταινία με τον Batman, και ανοίγει πυρ κατά των θεατών. Απολογισμός: 12 νεκροί και 70 τραυματίες. Ο λόγος; Η ψυχασθένεια.

20 Απριλίου του 1999: ο 18χρονος Eric Harris και ο 17χρονος Dylan Klebold εισβάλλουν στο Λύκειο του Columbine στο Κολοράντο και σκοτώνουν 12 μαθητές και μια καθηγήτρια, πριν αυτοκτονήσουν στη βιβλιοθήκη του σχολείου. Κίνητρό τους η εκδίκησή τους για τον συνεχή σχολικό εκφοβισμό που υφίσταντο με έναν τρόπο τόσο εντυπωσιακό, που θα έμενε στην ιστορία.

Οπωσδήποτε κάτι στραβό υπάρχει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Και το ξέρουν όλοι: είναι η οπλοκατοχή.

Η οπλοκατοχή στις ΗΠΑ αποτελεί λόγο για εκατομμύρια θανάτους ήδη από το 1791, οπότε για πρώτη φορά κατοχυρώθηκε συνταγματικά. Σύμφωνα με το πρώτο σύνταγμα των ΗΠΑ: «δεν μπορεί να παραβιαστεί το δικαίωμα του λαού να κατέχει και να φέρει όπλα». Από τους θρυλικούς cowboys μέχρι και σήμερα, η οπλοκατοχή παραμένει σταθερή αξία στις ΗΠΑ, φέρνοντας και τους ανάλογους «καρπούς»: ενώ στις υπόλοιπες περιοχές του πλανήτη έχουμε 30-300 ανθρωποκτονίες ετησίως, στη Βόρεια Αμερική έχουμε γύρω στις 11.000.

Ποιοι είναι όμως οι λόγοι που οι Αμερικάνοι σκοτώνουν αδίστακτα τους συμπολίτες τους; Οπωσδήποτε η κύρια αιτία είναι η ίδια η δυνατότητα κατοχής όπλου. Στις ΗΠΑ παρατηρείται το παγκοσμίως μοναδικό φαινόμενο να μπορείς να αγοράσεις όπλο ακόμα και από το… συνοικιακό οπλοπωλείο, αρκεί να είσαι ενήλικος. Δεν χρειάζεται να έχεις κάποιον ιδιαίτερο λόγο, ούτε περνάς κάποιο ψυχομετρικό τεστ. Απλά το δηλώνεις στις αρχές και… αυτό είν’ όλο! Κι όσο για τα όπλα, δεν μιλάμε απλά για πιστόλια αλλά ακόμα και για οπλοπολυβόλα!

Το κέρδος των εταιριών παραγωγής όπλων είναι μεγάλο, έτσι οι εταιρίες αυτές όχι μόνο δεν αποδέχονται τα αιτήματα των (προοδευτικών) Αμερικανών για διακοπή ή έστω περιορισμό της παραγωγής όπλων, αλλά αντιθέτως την ενισχύουν. Υπάρχουν παραδείγματα πολιτών, κυρίως των ίδιων των θυμάτων των σφαιρών, που έχουν παρευρεθεί αυτοπροσώπως σε τέτοιου είδους βιομηχανίες με σκοπό να σταματήσουν την εξαγωγή των όπλων από τα εργοστάσια. Ωστόσο το μόνο που κατάφεραν ήταν να διακόψουν για ένα σύντομο χρονικό διάστημα ένα μικρό κομμάτι της παραγωγής.

Φυσικά πολλά από τα παραγόμενα προϊόντα είναι και παράνομα. Οι εταιρίες όμως που τα παράγουν φροντίζουν να αποκρύψουν τα δεδομένα που μπορεί να τις δυσφημίσουν αν γνωστοποιηθούν και τα κρατούν απόρρητα.

Οι Αμερικανοί πολιτικοί εννοείται πως ενισχύουν την κατοχή ιδιωτικού όπλου και ενθαρρύνουν τους πολίτες για την αγορά ενός. Πολλοί μάλιστα με… το αζημίωτο, καθώς παίρνουν νόμιμη μίζα από τις εταιρείες κατασκευής όπλων. O Wayne Lapierre, ο οποίος είναι και μέλος της NRA (της μεγαλύτερης εταιρείας παραγωγής όπλων των ΗΠΑ), υποστηρίζει πως δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να απαγορευτεί στους πολίτες η δυνατότητα αγοράς όπλων, καθώς είναι τρόπος ζωής (το γνωστό «the American way of life«), τρόπος ασφάλειας αλλά και ένδειξη υπευθυνότητας του πολίτη.

Και είναι αλήθεια πως η ίδια η παράδοση της Βόρειας Αμερικής ενισχύει την κατοχή όπλου. Ο κάθε Αμερικάνος θα ισχυριστεί πως το όπλο και οι γνώσεις του γύρω από τα αυτό είναι αυτονόητα, είναι ένδειξη υπευθυνότητας και βέβαια είναι ο μόνος τρόπος να προστατέψει την οικογένειά του, «γιατί αν δεν το κάνει αυτός, ποιος θα το κάνει;»

Όλη η κινηματογραφική παραγωγή των ΗΠΑ άλλωστε, από τα παλιά γουέστερν μέχρι τα σημερινά αστυνομικά, στηρίζεται πάνω σε αυτήν την παράδοση, στο ίδιο πάντα concept: ένας καλός που έρχεται αντιμέτωπος με κάποιους κακούς, τους οποίους στο τέλος (καλά κάνει και) σκοτώνει. Ο Charles Bronson για παράδειγμα, στην κλασική ταινία του «Ο εκδικητής των δρόμων», υποδυόταν τον φιλήσυχο γείτονα που τα βράδια σκότωνε αδίστακτα τους «αλήτες» της περιοχής εισπράττοντας την ευγνωμοσύνη όλων. Χωρίς να λαμβάνεται υπόψη τι είδους άνθρωποι ήταν αυτοί πραγματικά και σε τι ψυχολογία βρίσκονταν. Οπότε, αν αυτή είναι η λύση που προτείνεται από το σινεμά ως λύση στο πρόβλημα της εγκληματικότητας, γιατί να μας εκπλήσσει ο απλός πολίτης που θα την υιοθετήσει;

Η ανασφάλεια των κατοίκων των ΗΠΑ είναι μεγάλη. Φοβούνται το αύριο, φοβούνται τους τρομοκράτες, φοβούνται τους ληστές, παλιά φοβόντουσαν την απόβαση των Ρώσων ή των… Αρειανών, οπότε η αγορά ενός περίστροφου τους φαίνεται άκρως δελεαστική, ακόμα και αναγκαία.

Ένας επιπλέον λόγος των αμέτρητων ανθρωποκτονιών και αυτοκτονιών είναι ο ψυχολογικός κόσμος των δραστών. Ο ιδιοκτήτης ενός όπλου δεν περνά από κανέναν ψυχολογικό έλεγχο, επομένως κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει πόσο επικίνδυνος είναι στ’ αλήθεια. Και πάλι οι πολιτικοί υποστηρίζουν ό,τι τους συμφέρει περισσότερο, ότι δηλαδή την ψυχολογία των δραστών επηρεάζουν τα βιντεοπαιχνίδια, οι ταινίες και οι μουσικές επιλογές, αφού η ροκ και η μέταλ υποτίθεται πως παροτρύνουν τον πολίτη να χρησιμοποιήσει το όπλο ενάντια στους πολίτες. Στην πραγματικότητα όμως όλα αυτά αποτελούν απλά προφάσεις, έτοιμα κλισέ που παρουσιάζουν για να δικαιολογήσουν το ξέσπασμα των δραστών. Οι πραγματικές αιτίες είναι άλλες, πιο βαθιές.

Μία από αυτές είναι οπωσδήποτε ο ρατσισμός. Οι αστυνομικές αρχές όσο και τα ΜΜΕ των ΗΠΑ θεωρούν τους μαύρους πολίτες περισσότερο επιρρεπείς στο έγκλημα από ό,τι τους λευκούς. Αυτό φαίνεται από τα δελτία ειδήσεων: όταν ο δράστης είναι μαύρος αναφέρεται πάντα, όταν όμως είναι λευκός δεν γίνεται λόγος. Για τον ίδιο λόγο η Αστυνομία που συλλαμβάνει ευκολότερα μαύρους πολίτες – και πλέον, όπως είδαμε ξανά και ξανά αυτό το καλοκαίρι στις ειδήσεις, τους εκτελεί κιόλας. Όπως έκανε και ο λευκός νεαρός στην εκκλησία της Καρολίνα που προαναφέραμε.

Το θέμα της ελεύθερης οπλοκατοχής απασχολεί Αμερικάνους και μη σε όλο τον κόσμο εδώ και χρόνια. Ωστόσο ακόμα και σήμερα δεν φαίνεται να έχει αλλάξει κάτι ουσιαστικά αφού όπως φαίνεται από στατιστικά στοιχεία δεν επιθυμούν κάτι ανάλογο οι πολίτες. Το μόνο στο οποίο μπορούμε να ελπίζουμε είναι μια οποιαδήποτε λύση ώστε να μειωθούν οι άδικες ανθρωποκτονίες και να επικρατήσει στις ΗΠΑ ένα περισσότερο ειρηνικό πνεύμα.

Απάντηση σε έναν βιαστή

Βιασμός. Σίγουρα έχετε ακούσει πολλά γι’ αυτό το ζήτημα και σίγουρα δεν περιμένετε να μάθετε από μία απλή μαθήτρια σαν εμένα τι σημαίνει. Ο βιασμός στις μέρες μας δυστυχώς – αλλά και παλιότερα, άσχετα αν δεν γινόταν συχνά γνωστό – είναι ένα σοβαρό και πολύ συχνό γεγονός. Είναι άσχημο συναίσθημα ο φόβος. Και στην ιδέα του βιασμού… φοβάσαι, τρομάζεις, αηδιάζεις, πανικοβάλλεσαι. Όλα αυτά στην ιδέα και μόνο. Εάν όμως συμβεί στην πραγματικότητα; Τι θα κάνεις; Πώς θα αντιδράσεις σε ένα τέτοιο έγκλημα που κάποιος αποφάσισε ξαφνικά να διαπράξει πάνω στο κορμί σου;

Ψάχνοντας λοιπόν στο διαδίκτυο, βρήκα ένα άρθρο που είχε να κάνει με αυτό το ζήτημα. Μία κοπέλα, η οποία έχει πέσει θύμα βιασμού από τον ίδιο της τον κολλητό. Αυτή η γυναίκα λοιπόν μου κέντρισε την προσοχή περισσότερο από τις υπόλοιπες, γιατί είχε το θάρρος να γράψει – έστω και ανώνυμα – ένα γράμμα, το οποίο απευθυνόταν σε εκείνον. Τον θύτη. Τον βιαστή της.

Μέσα σε αυτή την επιστολή περιγράφει κάθε συναίσθημα που της προκάλεσε αυτή η αποτρόπαιη πράξη. Αναφέρει τα εκατοντάδες «γιατί;» που κατακλύζουν το μυαλό της. Γιατί το κορμί της – όπως γράφει και η ίδια – δεν ήταν δικό της εκείνη την χρονική στιγμή; Γιατί ήταν θύμα και όχι άτομο; Γιατί όταν του είπε να σταματήσει, εκείνος δεν την άκουσε, όταν του είπε «τέρμα» την αγνόησε; Γιατί οι φυσικές του ορμές ήταν πιο σημαντικές από την ίδια; Γιατί στο δικαστήριο αρνούνταν να παραδεχτεί ότι την εκμεταλλεύτηκε, και απαντούσε απλά με ένα «ουδέν σχόλιον» για να καλύψει την ενοχή του; Γιατί εκείνη; Αφού ήταν φίλοι. Δεν ήταν;

Πίστευε ότι νοιαζόταν για εκείνη. Πως θα την προστάτευε από κάποιον που θα ήθελε να της κάνει κακό. Μα αυτός, ο κολλητός της, της έκανε το μεγαλύτερο. Την μείωσε σαν γυναίκα…την βίασε.

Τώρα έχει μείνει συντετριμμένη, λυπημένη, φοβισμένη, «άχρηστη» και «άσχημη» όπως αυτοχαρακτηρίζεται. Κι όμως, αυτή η γυναίκα, παρά τα όσα πέρασε, είχε το θάρρος, την αντοχή, ακόμα και τα κότσια αν θέλετε, να τον βοηθήσει κατά μία έννοια. Του γράφει πως δεν είναι τέρας. Πως, όπως την απογοήτευσε αυτός, κάποιος άλλος απογοήτευσε και τον ίδιο. Τον παροτρύνει να επισκεφτεί έναν ψυχολόγο για να τον βοηθήσει με τα πιθανά προβλήματα και ζητήματα που πρέπει να λύσει. Και αυτό θέλει κουράγιο. Πολύ μεγάλο κουράγιο και δυνατή ψυχή!

Δεν είναι εύκολο, βλέπετε, να συμβουλεύεις αυτόν που σου σακάτεψε το παρόν, που κατέστρεψε τις ωραίες αναμνήσεις του παρελθόντος που είχες μαζί του, και που σε γέμισε ανασφάλειες και φόβους για να σε συντροφεύουν στο μέλλον.

Πολλά τα «γιατί». Πολλά τα παράπονα. Πολλές οι πληγές που θα χρειαστούν χρόνο για να επουλωθούν και να ξεπεραστούν.

Κάπου εδώ όμως είναι που χρειάζεται να έχεις πίστη. Πίστη σε εσένα, πίστη σε κάποια ανώτερη δύναμη που θεωρείς υπαρκτή. Πίστη σε εκείνο που θα σε βοηθήσει να σταθείς ξανά στα πόδια σου, τώρα πια όμως ακόμα πιο δυνατός. Έχοντας την πυγμή και την αντοχή να αντέξεις ό,τι και όσα σου φέρει η ζωή. Ναι…είμαι σίγουρη, άμα έχεις πίστη, θα τα καταφέρεις.

Το πιστεύω!


Να ξέρεις ότι:

  • Ο βιασμός δεν είναι μία απλή πράξη ασέλγειας, είναι μία πράξη επιβολής. Κι αυτό γιατί δεν υποκινείται από την σεξουαλική δίψα του βιαστή (αν και υπάρχουν ασφαλώς και αυτές οι περιπτώσεις) αλλά από την θέλησή του να υποτάξει (σεξουαλικά) έναν άνθρωπο, να του επιβάλλει την εξουσία του, ενδεχομένως ως πράξη «τιμωρίας» ή εκδίκησης. Είναι αυτή η αίσθηση της ισχύος του που ικανοποιεί πρωτίστως τον βιαστή και όχι η πράξη καθ’ εαυτή.

 

  • Ένα σημαντικό ποσοστό των βιαστών προέρχεται από το συγγενικό ή φιλικό περιβάλλον των θυμάτων.

 

  • Οι βιασμοί και οι απόπειρες βιασμού που δηλώνονται στις διωκτικές αρχές είναι ελάχιστοι σε σχέση με τους πραγματικούς, γιατί τα περισσότερα από τα θύματα θέλουν να αποφύγουν το στιγματισμό τους, να κρύψουν το μεγάλο δράμα που βίωσαν. Κι αυτό γιατί, όπως λένε και οι ίδιες οι γυναίκες, ο βιασμός είναι το μοναδικό έγκλημα, στο οποίο το θύμα πρέπει να αποδείξει την αθωότητά του.

 

  • Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ από την Παγκόσμια Τράπεζα, οι γυναίκες 15 – 44 ετών κινδυνεύουν περισσότερο από βιασμό ή ενδοοικογενειακή βία παρά από καρκίνο, τροχαία ατυχήματα, πόλεμο και μαλάρια (ελονοσία), ενώ ανά την υφήλιο υπολογίζεται ότι μία στις πέντε γυναίκες κάποια στιγμή στη ζωή της θα πέσει θύμα βιασμού ή απόπειρας βιασμού.

JE SUIS BAGA

Όπως ενημερωθήκαμε πρόσφατα από όλα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη η επίθεση που δέχτηκε η γαλλική εφημερίδα Charlie Hebdo από φανατικούς ισλαμιστές. Η αφορμή για την επίθεση είχε δοθεί το 2011, όταν η εφημερίδα εξόργισε τον μουσουλμανικό κόσμο δημοσιεύοντας σατιρικά σκίτσα του Μωάμεθ. Η «εκδίκηση» άργησε αλλά ήρθε στις 7 Ιανουαρίου του 2015, όταν δύο ένοπλοι ισλαμιστές εισέβαλαν στο κτήριο όπου στεγάζονται τα γραφεία της εφημερίδας, στο Παρίσι. Το απoτέλεσμα ήταν συνολικά 12 άνθρωποι να χάσουν την ζωή τους: οκτώ δημοσιογράφοι του περιοδικού, δύο αστυνομικοί, ο θυρωρός του κτηρίου και ένας επισκέπτης.

Ήταν οπωσδήποτε συγκινητικό το γεγονός πως ολόκληρη η Ευρώπη κατέβηκε σε διαμαρτυρίες και διαδηλώσεις με κεντρικό σύνθημα «JE SUIS CHARLIE” (=Είμαι ο Τσάρλι). Όλοι συμμετείχαν είτε λίγο είτε πολύ με οποιοδήποτε τρόπο, ακόμα και με αναρτήσεις στο διαδίκτυο. Η αλληλεγγύη προσφέρθηκε από όλες τις πλευρές. Και όλα αυτά στη μνήμη όσων έπεσαν υπερασπιζόμενοι τα δικαιώματα ελευθερίας λόγου και έκφρασης.

Ας αφιερώσουμε όμως ένα λεπτό και ας σκεφτούμε πόσοι άνθρωποι χάθηκαν φέτος μόνο σε σφαγές και πολέμους, ανήμποροι να υπερασπιστούν τον εαυτό τους και τις οικογένειές τους. Φυσικά οι ειδήσεις αυτές αργούν ή δεν εμφανίζονται ποτέ στο φως της δυτικής δημοσιότητας. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; Για ποιο λόγο τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης δεν καλύπτουν όλα αυτά τα εξίσου ή και πολύ πιο σημαντικά (από άποψη ανθρώπινων απωλειών) γεγονότα; Γιατί δεν φανερώνουν την πραγματικότητα που κρύβεται πίσω από χιλιάδες νεκρούς και πίσω από κατεστραμμένες ολοσχερώς πόλεις; Γιατί δεν τους περισσεύει ούτε ένα δάκρυ;

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της τραγικής αυτής κατάστασης είναι τα συμβάντα που έλαβαν και εξακολουθούν λαμβάνουν χώρα στην Νιγηρία. Την ίδια χρονική περίοδο που την προσοχή όλων είχε τραβήξει το περιστατικό της εφημερίδας στο Παρίσι, μια ολόκληρη πόλη στη Νιγηρία είχε σφαχτεί βάναυσα και ανελέητα. Χιλιάδες Νιγηριανοί πολίτες έζησαν τον εφιάλτη της υποδούλωσης, των σφαγών και των απαγωγών. Έγιναν, θέλοντας και μη, μάρτυρες βάρβαρων συμπεριφορών, στις οποίες ήταν ανήμποροι να αντιδράσουν. Και τις οποίες όσοι επιβίωσαν ήταν ανήμποροι να ξεχάσουν.

Έβλεπαν τα σπίτια τους να καίγονται, μα δεν είχαν επιλογή, έβλεπαν τους αγαπημένους τους να βασανίζονται, μα δεν είχαν επιλογή, έπεφταν στο χώμα καθώς και η πιο μικρή σταγόνα ζωής είχε ρουφηχτεί από μέσα τους, μα όπως πάντα, δεν είχαν επιλογή.

Για τη μαζική δολοφονία στην Baga, στη βορειοανατολική Νιγηρία, όπου ο αριθμός των νεκρών ενδέχεται να φτάνει ακόμα και τις 2.000, ευθύνεται η τρομοκρατική οργάνωση «Μπόκο Χαράμ». Το όνομά της σημαίνει “είναι αμάρτημα η δυτική παιδεία” και από αυτό και μόνο μπορεί κανείς να καταλάβει τον ιδεολογικό προσανατολισμό της. Από το 2009 μάχεται για τη δημιουργία ενός ισλαμικού κράτους στο βορρά της Νιγηρίας εξοντώνοντας ή υποτάσσοντας οποιονδήποτε έχει άλλη θρησκευτική άποψη. Η σκληρότητά της, η βαρβαρότητα των πρακτικών της αλλά και το λυσσαλέο μίσος που τρέφει για τη διαφορετικότητα, εντέλει και για την ίδια τη δημοκρατία, μας ταξιδεύουν πίσω στον χρόνο θυμίζοντας μας τις σκοτεινές ημέρες της χιτλερικής εποχής, απλά αυτήν την φορά με την μορφή του ισλαμοφασισμού.

Τα χτυπήματά της γίνονται σε σύμβολα του κράτους όπως σχολεία, εκκλησίες, τζαμιά αλλά και αστυνομικά τμήματα. Βαριά οπλισμένοι (από ποιους άραγε;), οι τρομοκράτες της Μπόκο Χαράμ εισβάλλουν σε κοιτώνες οικοτροφείων και αρχίζουν να πυροβολούν ανελέητα σκοτώνοντας εν ψυχρώ τους φοιτητές. Για τις φοιτήτριες ακολουθεί ένα ολόκληρο μαρτύριο: τις μεταφέρουν δεμένες και στοιβαγμένες σαν τα ζώα μέσα σε φορτηγά, τις βιάζουν ή/και τις σέρνουν στα σκλαβοπάζαρα για να πουληθούν σαν σκλάβες του σεξ. Δεν φαίνεται να δείχνουν κανένα έλεος, πουλάνε και κακοποιούν ανθρώπους με κτηνώδες μίσος, μόνο και μόνο επειδή έχουν λάβει δυτική καλλιέργεια, μόνο και μόνο επειδή ένοιωσαν την ανάγκη να μορφωθούν. Δεν δείχνουν καμία διάθεση να επιστρέψουν τις κοπέλες στις οικογένειές τους, ανεξαρτήτως των ανταλλαγμάτων που τους προσφέρουν οι πολιτικοί ηγέτες.

Όπως δήλωσε ο Kaigama στο BBC, «χρειαζόμαστε αυτό το πνεύμα [των διαδηλώσεων στο Παρίσι] να εξαπλωθεί παντού. Όχι μόνο όταν συμβαίνουν επιθέσεις στην Ευρώπη, αλλά και όταν συμβαίνουν στη Νιγηρία, στο Νίγηρα, στο Καμερούν. Πρέπει να κινητοποιήσουμε διεθνείς πόρους και να αντιμετωπίσουμε τους ανθρώπους που φέρουν θλίψη σε πολλές οικογένειες».

Φυσικά, σε πολλές περιπτώσεις που πολιτικοί αρχηγοί του Δυτικού κόσμου ρωτήθηκαν για ποιόν λόγο δεν προκάλεσαν αντιδράσεις τόσο σοβαρά περιστατικά, προσπάθησαν να πείσουν πως η Ευρώπη δεν είναι έτοιμη να αντικρίσει τα περιστατικά που συνέβησαν στον λαό των τριτοκοσμικών χωρών.

Στην πραγματικότητα το περιστατικό στο Παρίσι αποτέλεσε μεγάλη ευκαιρία για όλους τους  «συμπονετικούς» ηγέτες να προωθήσουν τις δικές τους, “πολιτικά ορθές” και δημοκρατικά ντυμένες αντιλήψεις. Μίλησαν για την ελευθερία λόγου και την ανεκτικότητα, για τις δυτικές αξίες που απειλούνται από τους φονταμενταλιστές, βρήκαν τη στιγμή ορισμένοι να αναθερμάνουν το ζήτημα της μετανάστευσης και να ζητήσουν περισσότερη αστυνόμευση. Κανένας τους όμως δεν είπε κουβέντα για τη Νιγηρία, κανείς δεν έχυσε ένα δάκρυ. Ούτε οι πολιτικοί, ούτε και οι λαοί. Ίσως γιατί η Νιγηρία είναι πολύ μακριά, στη μαύρη Αφρική, εκεί που η ανθρώπινη ζωή δεν έχει αξία. Ίσως γιατί δεν ενδιαφέρει κανέναν γεωστρατηγικά. Ή ίσως γιατί κάποιοι να τα ‘χουν βρει με τους ισλαμοφασίστες.

Τι θα συνέβαινε όμως αν οι σφαγές, οι απαγωγές, το δουλεμπόριο, οι κακοποιήσεις, η καταπάτηση κάθε ανθρώπινου δικαιώματος και η απόλυτη εκμηδένιση και εξαθλίωση της ανθρώπινης ζωής λάμβανε χώρα σε μια πόλη της ανεπτυγμένης καπιταλιστικής Δύσης; Εκεί ασφαλώς θα ξαναθυμόμασταν τις ευαισθησίες μας. Βροχή θα έρχονταν οι δηλώσεις των κυβερνήσεων και τα ψηφίσματα του ΟΗΕ, στρατιωτική βοήθεια θα ερχόταν από παντού για την καταπολέμηση των τρομοκρατών. Γιατί εκεί πλέον δεν θα επρόκειτο για τον τρίτο κόσμο αλλά για το (λευκό) “κέντρο επιχειρήσεων” του παγκόσμιου καπιταλισμού.

Ποιος είπε πως η αποικιοκρατία τελείωσε; (Λίγο πριν τυπωθεί η εφημερίδα συνέβη άλλη μία φοβερή σφαγή, στην Κένυα αυτή τη φορά: 147 φοιτητές ενός πανεπιστημίου εκτελέστηκαν από φανατικούς ισλαμιστές της Αλ Σαμπάαμπ, αδελφής οργάνωσης της Αλ Κάιντα, απλά και μόνο επειδή ήταν χριστιανοί. Η διεθνής σιωπή και πάλι εκκωφαντική. Δεν ήταν βλέπεις στο Μανχάταν…)

Δυστοπικοί κόσμοι: όταν ο κοινωνικός εφιάλτης γίνεται πραγματικότητα

   Δυστοπία: μελλοντικό, φανταστικό και συνάμα εφιαλτικό σύμπαν, στο οποίο η κοινωνική καταπίεση και η παραίσθηση της τέλειας κοινωνίας συντηρούνται μέσω γραφειοκρατικού, τεχνολογικού, θρησκευτικού, κοινωνικού, ηθικού, με μία λέξη ολοκληρωτικού ελέγχου. Πολλές φορές παρουσιάζουν με έναν δυναμικό και υπερβολικό τρόπο τα προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας ασκώντας κριτική σε αυτά. Ο όρος αυτός καθιερώθηκε από τον Jeremy Bentham, Βρετανό φιλόσοφο και κοινωνικό μεταρρυθμιστή του 18ου αι. ως το ακριβώς αντίθετο της ουτοπίας.

Πλέον η ουτοπία και ζουν με έναν δυναμικό και υπερβολικό τρόπο τα προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας ασκώντας κριτική σε αυτά. Ο όρος αυτός καθιερώθηκε από τον η δυστοπία είναι από τα πιο διαδεδομένα θέματα στην νεανική λογοτεχνία και τον κινηματογράφο. Η ουτοπία… αγαπημένη όλων μας. Ένα μέλλον τέλειο, ιδανικό, ένα μέρος άγνωστο και ένα πολυπόθητο όνειρο. Πόσες φορές έχουμε οραματιστεί για έναν κόσμο με υπέροχες συνθήκες, χωρίς δυστυχία και οποιοδήποτε δεινό της ζωής; Μας αρέσει η ουτοπία, μας χαρίζει ελπίδα. Την πλάθουμε στην ψυχή μας και ανθίζει. Τι γίνεται με την δυστοπία όμως;

Σίγουρα έχουμε παρακολουθήσει κάποια ταινία ή έχουμε διαβάσει κάποιο βιβλίο με αυτό το θέμα. Υπάρχουν ένα σωρό: η περίφημη τριλογία “Matrix”, το “Equilibrium”, οι πιο διαδεδομένες αυτόν τον καιρό τριλογίες “The Hunger Games”, “Divergent”, “Maze Runner” και για τους πιο ψαγμένους “1984”, “ A Clockwork Orange”, “Blade Runner” και “Farenheit 451”. Και είναι λίγοι από τους τίτλους. Παιχνίδια πείνας και αίματος, δοκιμασίες ακατόρθωτες, πλύση εγκεφάλου, προπαγάνδα με επικεφαλής ένα καθεστώς απάνθρωπο.

Στην μια η τεχνολογία έχει δαμάσει την ανθρωπότητα, στην άλλη τα βιβλία και το διάβασμα έχουν γίνει παράνομα, ενώ στην τρίτη ακόμη χειρότερα, τα ίδια τα αισθήματα! Σκέτη φρίκη, έτσι; Και όμως, είναι ένα από τα αγαπημένα θέματα, με το οποίο παίζουν πολλοί συγγραφείς και καλλιτέχνες και το οποίο εμείς το απολαμβάνουμε από την ασφάλεια του καναπέ μας έχοντας την βεβαιότητα πως όχι, δεν θα συμβεί αυτό σε εμάς, πως είναι τόσο μακρινό και πως ναι, είμαστε αρκετά ξύπνιοι για να την πάθουμε. Βλέπουμε ή διαβάζουμε, αισθανόμαστε τυχεροί και αυτό είναι όλο. Και είμαστε όντως τυχεροί. Σχετικά. Ή μήπως έτσι θέλουμε να πιστεύουμε;

Η μεγαλύτερη μου απορία συνήθως όταν βλέπω τέτοιου είδους ταινίες είναι: μα καλά, όλα αυτά συμβαίνουν σε αυτήν την περιοχή, ο υπόλοιπος κόσμος δεν ξέρει τι γίνεται, δεν στέλνει βοήθεια; Η απάντηση είναι: συνήθως όχι. Και πάλι ρωτάω: οι άνθρωποι που ζούνε σε τέτοια κοινωνία δεν ξέρουν πως υπάρχει έξω από τα σύνορά της μια καλύτερη ζωή; Η απάντηση είναι για άλλη μια φορά αρνητική. Ή τουλάχιστον τις περισσότερες φορές. Κι αυτό γιατί ένα μέτρο που παίρνουν οι συντονιστές της κατάστασης είναι η πλύση εγκεφάλου και η απομόνωση του λαού τους από τον “έξω” κόσμο.

Ο πόλεμος είναι ειρήνη/Η ελευθερία είναι σκλαβιά/Η άγνοια είναι δύναμη είναι το επαναλαμβανόμενο μότο της κυβέρνησης της Ωκεανίας του Όργουελ, της πιο διάσημης ίσως λογοτεχνικής δυστοπίας. Ένα μότο που θέλει ακριβώς να περιγράψει την διαστροφή της πραγματικότητας που καταφέρνουν να επιβάλλουν αυτού του τύπου τα καθεστώτα μέσω του ελέγχου της γλώσσας και της πληροφόρησης.

Προς το παρόν έχουμε το προνόμιο της ελεύθερης βούλησης και σκέψης. Αλλά υπάρχουν και αυτοί που δεν το έχουν. Στον πλανήτη Γη, την σημερινή ημέρα, όσο παράξενο κι αν μπορεί να ακουστεί σε κάποιους. Άρα αυτό μας βάζει στον δικό τους “έξω” κόσμο. Η δικιά μας μερίδα σ’ όλη την υπόθεση είναι να ξέρουμε τι συμβαίνει στον γύρω κόσμο και, πιστέψτε με, είναι ένα μεγάλο βήμα η ευαισθητοποίηση. Δεν βοηθάει άμεσα, φυσικά και δεν διασώζει με χόβερκραφτ τους ανθρώπους, αλλά έμμεσα μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικά αποτελέσματα.

Ας εμβαθύνουμε στα χαρακτηριστικά που μπορεί να έχει μια δυστοπική κοινωνία:

  • προπαγάνδα, χρησιμοποιείται για να ελέγχει τους πολίτες
  • πληροφόρηση, ανεξάρτητη σκέψη και ελευθερία είναι υπό περιορισμό
  • επιβολή λατρείας ενός προσώπου ή μιας έννοιας στους πολίτες
  • μόνιμη παρακολούθηση
  • φόβος του ”έξω” κόσμου
  • πολίτες ζούνε σε απάνθρωπες και εξαθλιωτικές συνθήκες
  • φυσικό περιβάλλον αλλοιωμένο ή κατεστραμμένο
  • η ιδιαιτερότητα και η μοναδικότητα καταδικάζονται
  • παραίσθηση ιδανικού ουτοπικού κόσμου ή αδιεξόδου. Γενικότερα η δυστοπία φωνάζει από μακριά παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

 

Μια περιοχή που διατηρεί τα περισσότερα, ίσως και όλα αυτά τα γνωρίσματα, είναι η Βόρεια Κορέα ή επισήμως η Λαοκρατική Δημοκρατία της Κορέας (ΛΔΚ). Η οποία ούτε λαοκρατική είναι ούτε δημοκρατία.

Από τότε που ο πόλεμος της Κορέας τελείωσε (1953), η ΛΔΚ υπάρχει ως η πιο στρατιωτικοποιημένη και απομονωμένη περιοχή του κόσμου. Λίγα πράγματα ξέρουμε με σιγουριά για αυτήν την περιοχή, εφόσον ελάχιστοι μπορούν να μπουν εκεί, όπως και να βγουν.

28 γυναικεία και 10 αντρικά κουρέματα

«Αν υπήρχε περίπτωση οι κάτοικοι της ΛΔΚ να ζήσουν μια μέρα με την οπτική γωνία του δυτικού κόσμου, θα άρχιζαν μια μεγάλη επανάσταση», ήταν το σχόλιο σε ένα άρθρο που διάβασα για τη Βόρεια Κορέα. Δεν υπάρχει όμως περίπτωση να γίνει κάτι τέτοιο. Τα τοπικά ΜΜΕ εξυπηρετούν έναν σκοπό: την συνεχή προβολή επιλεγμένων εικόνων και ήχων. Το ελεγχόμενο από την κυβέρνηση ραδιόφωνο είναι ανοιχτό κυριολεκτικά ασταμάτητα, εφόσον είναι απαγορευμένο να το κλείσεις – μόνο να το χαμηλώσεις μπορείς. Περιττό να μιλήσω για το πόσο αυστηρή είναι η παρακολούθηση της τηλεόρασης. Η χρήση του διαδικτύου γίνεται από <1% των κατοίκων και εκατοντάδες άνθρωποι εκτελούνται δημοσίως επειδή απλά παρακολούθησαν κάποια χολιγουντιανή ταινία που εμείς θα δούμε ήρεμοι το βραδάκι!

Οι κάτοικοι, αποκομμένοι από τον «κανονικό κόσμο», ζούνε σε ένα σύμπαν όπου ο ηγέτης “μπορεί να διαβάζει τις σκέψεις τους”, όπου πρέπει να διαλέγουν ένα νόμιμο κούρεμα, όπου δεν υπάρχει παγκόσμια ιστορία για τα παιδιά στο σχολείο παρά μόνο οι βιογραφίες των δικτατόρων ηγετών τους και των οικογενειών τους˙ και όπου, τέλος, το φετινό έτος είναι το 104: 104 χρόνια από την γέννηση του Κιμ Ιλ-Σουνγκ. Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και οι φυλακές σ’ αυτή τη χώρα αριθμούν περισσότερους από 200.000 ανθρώπους, οι οποίοι πεθαίνουν από πείνα, βασανιστήρια, εξοντωτική εργασία και διάφορες αρρώστιες, αν δεν εκτελεσθούν εντέλει. Υπάρχει η περίπτωση ένας άνθρωπος να περάσει όλη του την ζωή σε μια φυλακή με το σύστημα τιμωρίας τριών γενεών. Να γεννηθεί και να πεθάνει χωρίς να μάθει τι εστί ζωή. Έτσι λοιπόν συμπεραίνουμε πως οι άνθρωποι αυτοί, μην έχοντας καμία εικόνα του «έξω κόσμου», κανένα μέτρο σύγκρισης της κατάστασής τους, κανέναν οδηγητή, πολύ δύσκολα θα μπορούσαν να επαναστατήσουν. Αλλά ακόμα κι αν το κάνανε, ένας πανίσχυρος κρατικός μηχανισμός θα ήταν εκεί για να τους συντρίψει.

Πάμε στο Γκουαντάναμο να βάλουμε την φωτιά

Άλλο ένα παράδειγμα απόλυτης καταπίεσης, ανελευθερίας και ελέγχου για το οποίο ακούμε φρικαρισμένοι χώνοντάς το γρήγορα-γρήγορα στο πίσω μέρος του μυαλού μας, είναι τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Τα παλιά, του Χίτλερ, μα και τα καινούργια, των Αμερικανών. Έγκλειστοι αποκομμένοι πλέον από την πραγματικότητα, στα όρια της παράνοιας, ζουν στη δική τους δυστοπία. Η διαφορά τους όμως είναι πως έχουν γευτεί την ελεύθερη ζωή κι αυτό κάνει τα πάντα πιο επώδυνα.

Η Κούβα μας είναι γνωστή για πολλά: τις παραλίες, τα πούρα, το ρούμι… αλλά και την αμερικανική στρατιωτική βάση του Γκουαντάναμο και τους περίπου 800 ανθρώπους που έχουν περάσει από το τοπικό στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ειδικά μετά την τρομοκρατική επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου το μέρος έχει γεμίσει με αθώα άτομα, που καταδιώκονται ως δήθεν τρομοκράτες και ύποπτοι συνεργάτες της Αλ-Καιντα, χωρίς κάποια βάσιμα στοιχεία. Άνθρωποι που απήχθησαν από τις χώρες τους κατά τρόπο εντελώς παράνομο, μόνο και μόνο ίσως επειδή ήταν Αφγανοί ή Ιρακινοί, και που βρέθηκαν εκεί έγκλειστοι επί χρόνια περνώντας διαρκή βασανιστήρια και χωρίς να τους έχει απευθυνθεί καν κάποια κατηγορία. Το Γκουαντάναμο έχει γίνει πλέον σύμβολο για την βάναυση μεταχείριση των κρατουμένων καθώς άτομα που κατάφεραν να ξεφύγουν κάνουν αναφορές για στέρηση ύπνου, έκθεση σε ακραίες θερμοκρασίες, αναγκαστική νάρκωση, υποβολή σε ιατρικά πειράματα και σεξουαλική κακοποίηση..

Κατά πόσο συμβάλλουμε στο χτίσιμο μιας δυστοπίας και στην συντήρηση της κατάστασης που επικρατεί σε κάποιες περιοχές; Η άγνοια μας είναι ένα βασικό συστατικό. Όταν κλείνουμε τα μάτια μας στις φρικτές εικόνες, όταν βουλώνουμε τα αυτιά μας στις κραυγές για βοήθεια και δεν μιλάμε για τις φρικαλεότητες που συμβαίνουν γύρω μας, πάμε ένα βήμα πίσω την απελευθέρωση. Σκεφτείτε πόσα πράγματα θα μπορούσαν να αλλάξουν στο Panem του Hunger Games αν υπήρχε βοήθεια από τον έξω κόσμο. Εγώ και εσύ δεν θα μπορούσαμε να μπούμε σε ομάδα διάσωσης αυτή την στιγμή. Όμως όση περισσότερη προσοχή δίνουμε, όσο πιο ευαισθητοποιημένοι πολίτες είμαστε, τόσο περισσότερος κόσμος, με μεγαλύτερη δύναμη και κύρος, ασχολείται φέρνοντας ελπιδοφόρα αποτελέσματα.

Αγαπάτε τις ταινίες και τα βιβλία αυτά αλλά μην ξεχνάτε ότι ναι, όσα βλέπετε συμβαίνουν και στην πραγματικότητα. Άλλωστε κανένας δεν μπορεί να μας εγγυηθεί πως δεν ζούμε σε μια δυστοπία με δυστοπίες μέσα, όπου η άγνοια έχει σκοπό να μας μετατρέψει στους «τρεις σοφούς πιθήκους».

Όταν οι εργαζόμενοι παίρνουν τις ζωές τους στα χέρια τους.

Η κρίση, είναι αλήθεια, μας φτώχυνε πολύ. Πολυτέλειες που είχαμε συνηθίσει να απολαμβάνουμε χάθηκαν μονομιάς. Πολλοί έχασαν ακόμα και τα βασικά: το σπίτι τους, τη δουλειά τους, την υγεία τους, τα όνειρά τους. Όμως μέσα από αυτή τη διαδικασία της καταστροφής βγήκε και κάτι καλό. Ο δρόμος της αλληλεγγύης και του συλλογικού αγώνα, που για δεκαετίες είχε αφεθεί να χορταριάζει κρυμμένος πίσω από τόνους καταναλωτικών αγαθών και ανέμελου ατομισμού, άρχισε να ξαναβγαίνει στην επιφάνεια. Και όλο και περισσότεροι τον ακολουθούν. Στο άρθρο αυτό παρουσιάζουμε την εμπειρία 2 εμβληματικών πλέον κινημάτων της πόλης:των εργαζομένων της Βιομηχανικής Μεταλλευτικής και της ΕΡΤ3.

ΒΙΟ.ΜΕ.

Πρόκειται για την πρώτη περίπτωση λειτουργικής κατάληψης εργοστασίου στην Ελλάδα. Για την πρώτη φορά δηλαδή που ένα εργοστάσιο «απαλλοτριώνεται» από τους ιδιοκτήτες του και διευθύνεται απευθείας και αποκλειστικά από τους εργάτες του. Αντίστοιχες προσπάθειες έχουν υπάρξει ιστορικά πολλές στο εξωτερικό – με τα πρώτα παραδείγματα να έρχονται από την Ιταλία, τη Ρωσία και την Γαλλία του μεσοπολέμου και τα τελευταία από την Αργεντινή της τελευταίας δεκαετίας – ποτέ όμως εδώ πέρα.

Η ιστορία της ξεκινάει στα 2011. Μέχρι τότε η Βιομηχανική Μεταλλευτική ήταν απλά άλλη μία εταιρεία του ομίλου Φιλίππου, θυγατρική της Φιλκεράμ. Πολύ κερδοφόρα (ένα από τα 20 πιο κερδοφόρα εργοστάσια της βόρειας Ελλάδας) και με πολύ καλό όνομα στις διεθνείς αγορές. Ώσπου οι ιδιοκτήτες της άρχισαν να χρησιμοποιούν τα αποθεματικά της για να καλύπτουν τις «τρύπες» που είχαν ανοίξει στους ισολογισμούς της μητρικής Φιλκεράμ. Λόγω αυτής της διαρκούς αιμορραγίας της η ΒΙΟ.ΜΕ. άρχισε από το 2009 να γίνεται προβληματική και η ίδια. Ώσπου στα 2011, μετά την πτώχευση της Φιλκεράμ, έκλεισε βουτηγμένη στα χρέη.

Οι ιδιοκτήτες της τότε στην κυριολεξία την εγκατέλειψαν αφήνοντας το εργοστάσιο στην τύχη του και τους 70 εργαζόμενούς του απλήρωτους για τέσσερις μήνες. Οι 30 από αυτούς έφυγαν. Οι υπόλοιποι 40 όμως, έπειτα από δύο περίπου χρόνια προετοιμασίας και αφού μελέτησαν την διεθνή εμπειρία, αποφάσισαν να το ξαναλειτουργήσουν μόνοι τους με το σύνθημα «Δεν μπορείτε εσείς, μπορούμε εμείς!». Και τα κατάφεραν! Και έτσι σήμερα, δύο χρόνια μετά, η ΒΙΟ.ΜΕ. λειτουργεί και πάλι κανονικά ως αυτοδιαχειριζόμενο πλέον εργοστάσιο, με όλες οι αποφάσεις να λαμβάνονται από τη Γενική Συνέλευση των εργαζομένων, όπου συμμετέχουν όλοι ισότιμα.

Βέβαια, η επιχείρηση δεν μπορεί πια να παράγει τα είδη που έφτιαχνε παλιά, καθώς οι εργαζόμενοι στερούνται των κεφαλαίων που θα τους επέτρεπαν να αγοράζουν τις πανάκριβες πρώτες ύλες. Έτσι έχει περιοριστεί στην παραγωγή ήπιων καθαριστικών και σαπουνιών, που διακινούνται στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς από σωματεία και κινήματα αλληλεγγύης. Μπορεί να μην ακούγεται πολύ σπουδαίο, όμως είναι αρκετό για να εξασφαλίζει στους εργαζόμενούς της ένα αναγκαίο εισόδημα επιτρέποντάς τους παράλληλα να κρατάνε το όραμά τους για εργατικό έλεγχο στα μέσα παραγωγής ζωντανό.

Οι ίδιες οι εγκαταστάσεις της ΒΙΟ.ΜΕ. είναι πλέον ανοιχτές στο κοινό και κατά καιρούς φιλοξενούν καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, λαϊκές αγορές χωρίς μεσάζοντες αλλά και συναντήσεις διαφόρων κινημάτων της βόρειας Ελλάδας (π.χ. των κατοίκων από τις Σκουριές της Χαλκιδικής αλλά και των εργαζομένων της ΕΡΤ3). Γενικά ο αγώνας της ΒΙΟ.ΜΕ. έχει βρει πολλούς υποστηρικτές εντός και εκτός Ελλάδας και αποτελεί πλέον σημείο αναφοράς. Στο διαδίκτυο γίνεται πολύς «θόρυβος» γύρω από το όνομά της, ενώ ακόμα και οι Social Waste, το ελληνικό hiphop συγκρότημα με τους πολιτικούς στίχους, έχουν γυρίσει στους χώρους του εργοστασίου το videoclip ενός τραγουδιού τους (Στην γιορτή της Ουτοπίας).

Μοναδική ίσως σοβαρή απειλή που διατρέχει αυτή τη στιγμή το όλο εγχείρημα είναι η προσπάθεια της οικογένειας Φιλίππου να ξαναπάρει στην κατοχή της το εργοστάσιο για να το πουλήσει και να ξεχρεώσει. Από τότε που επαναλειτούργησε η επιχείρηση προσπαθεί συνεχώς δικαστικά να την εμποδίσει. Μέχρι τώρα δεν τα έχει καταφέρει. Την στιγμή όμως που γράφονται αυτές οι γραμμές άλλη μία δίκη εκκρεμεί.

Ας ελπίσουμε πως ούτε τώρα θα καταφέρουν να ακυρώσουν αυτό το πρωτόγνωρο για την Ελλάδα πείραμα εργατικής ελευθερίας.

ΕΡΤ3

Είναι το αντί  στοιχο της ΒΙΟ.ΜΕ. στις δημόσιες ραδιοσυχνότητες. Η ιστορία της ξεκινάει το βράδυ της 11ης Ιουνίου 2013, όταν η τότε κυβέρνηση Σαμαρά αποφάσισε να κλείσει την ΕΡΤ κόβοντάς της το σήμα της. Είχε ξεσπάσει τότε ένα αυθόρμητο κύμα συμπαράστασης, που είχε φέρει χιλιάδες ανθρώπους μέσα στα μαύρα μεσάνυχτα στο προαύλιο της ΕΡΤ στην Αθήνα, προκειμένου να εμποδίσουν με την παρουσία τους την εισβολή των ΜΑΤ στον χώρο. Στο μυαλό πολλών εκείνες οι στιγμές έφερναν μνήμες χούντας…

Αντίστοιχο σκηνικό είχε στηθεί και εδώ, στην Θεσσαλονίκη. Από εκείνο το βράδυ και για πάνω από ένα μήνα συγκεντρωνόταν καθημερινά έξω από το μέγαρο της ΕΤ3 κόσμος για να την περιφρουρήσει. Εκδηλώσεις οργανώθηκαν ένα σωρό, ακόμα και οι πορείες είχαν ορίσει το μέγαρό της για αφετηρία τους. Ώσπου ο καιρός πέρασε και, όπως ήταν φυσικό, κάποια στιγμή ο κόσμος κουράστηκε και πήγε σπίτι του.

Όμως οι εργαζόμενοι της ΕΡΤ3 δεν πήγαν. Αρνούμενοι να παραδώσουν τις εγκαταστάσεις, συνέχισαν να ανεβάζουν (εννοείται απλήρωτοι) τηλεοπτικό πρόγραμμα κανονικά, στην αρχή μέσω βοηθητικών συχνοτήτων, έπειτα όμως, όταν τους «κόψανε» κι από κει, από το διαδίκτυο, μέσω του κόμβου www.ertopen.com. Το ίδιο γινόταν και στην Αθήνα. Ώσπου στις 7 Νοέμβρη, στις 4:20 τα ξημερώματα, τα ΜΑΤ εισέβαλαν στο ραδιομέγαρο της Αγίας Παρασκευής και πέταξαν τους καταληψίες εργαζόμενους έξω. Το ραδιοφωνικό και τηλεοπτικό πρόγραμμα της Αθήνας κόπηκε ξαφνικά αφήνοντας την ΕΡΤ3 μόνη της.

Οι εργαζόμενοι της ΕΡΤ3 πίστεψαν τότε πως θα γινόταν κάτι αντίστοιχο και εδώ. Και για πολύ καιρό το περίμεναν. Όμως τα ΜΑΤ δεν ήρθαν. Και έτσι συνέχισαν να εκπέμπουν σήμα από το www.ertopen.com κανονικά. Με μία διαφορά: πλέον η (αυτο)λογοκρισία είχε καταργηθεί, οι τηλεαστέρες και οι κομματικοί παπαγάλοι είχαν εξαφανιστεί και οι δημοσιογράφοι, αγραβάτωτοι πια κι αυτοί, μπορούσαν να μιλάνε ανοιχτά καλώντας στο στούντιο όλους τους «κομμένους» και αγνοημένους μέχρι χτες ανθρώπους της πόλης. Σε αυτά τα δύο χρόνια που έχουν μεσολαβήσει από τότε, πραγματικά δεν έχει υπάρξει πρόβλημα, κίνημα ή εναλλακτική φωνή της Θεσσαλονίκης που να μην έχει βρει βήμα στην «ελεύθερη» και αυτοδιαχειριζόμενη ΕΡΤ3.

Αυτές τις μέρες η κυβέρνηση πρόκειται να φέρει προς ψήφιση στη βουλή το νομοσχέδιο που προβλέπει την επαναλειτουργία της ΕΡΤ. Όπως διαβάζουμε όμως στις εφημερίδες και στο διαδίκτυο, μια μερίδα τουλάχιστον των εργαζομένων είναι πολύ επιφυλακτική, καθώς οι διαδικασίες άμεσης δημοκρατίας (δηλαδή εργατικού ελέγχου) που είχαν αναπτυχθεί ως τώρα, δείχνουν να εγκαταλείπονται. Ο οργανισμός φαίνεται πως επανέρχεται στο παραδοσιακό, καθετοποιημένο μοντέλο διεύθυνσης με μάνατζερς, διευθυντές κλπ., όπου οι εργαζόμενοι θα παίζουν λίγο ως πολύ διακοσμητικό ρόλο. Με άλλα λόγια, «το σύντομο καλοκαίρι της αναρχίας» δείχνει πως τελειώνει…

Πίσω από τις βιτρίνες

Περπατάς στην αγορά. Μπαίνεις σε ένα μαγαζί. Ένας υπάλληλος, σχεδόν πάντα νέος, τρέχει να σε εξυπηρετήσει. Πάντα γελαστός, πάντα ευγενέστατος. Αν πρόκειται για κατάστημα ρούχων, θα στέκεται συνεχώς δίπλα σου κατεβάζοντάς σου αδιαμαρτύρητα όλη την πραμάτεια του μαγαζιού και δίνοντάς σου τις συμβουλές του.

Αν μιλάμε για ηλεκτρονικά, θα είναι πρόθυμος να απαντήσει σε εκατό χιλιάδες ερωτήσεις σου προτείνοντάς σου τη ενδεδειγμένη για σένα λύση. Πάντοτε γρήγορα, πάντοτε ήρεμα. Εσύ θα διαλέξεις, θα πληρώσεις, θα χαιρετιστείτε και θα βγεις έξω χαμογελαστός για καφέ. Όλα σούπερ.

Είσαι σίγουρος; Αυτή είναι η οπτική του πελάτη-καταναλωτή. Πάμε όμως να δούμε και εκείνη του υπαλλήλου; Από τις ιστοσελίδες διαφόρων σωματείων (επισιτισμού, εμποροϋπαλλήλων, υπαλλήλων βιβλίου-χάρτου) αντλήσαμε πληροφορίες για την (άγνωστη) πραγματικότητα που βιώνουν οι υπάλληλοι τεσσάρων γνωστών εμπορικών επιχειρήσεων της πόλης μας και τις μεταφέρουμε εδώ. Όταν τις διαβάσεις ίσως να αλλάξεις κάπως την εικόνα που έχεις για τον όμορφο και πάντοτε χαρούμενο κόσμο των αγορών…

Mikel

Τον τελευταίο καιρό έχει γίνει η πιο μοδάτη και κοσμική αλυσίδα καφετεριών. Υποκαταστήματά της, βαμμένα πάντοτε στο χαρακτηριστικό μαύρο τους χρώμα, ξεπηδούν ταχύτατα από ‘δω κι από ‘κει σαν μανιτάρια. Ιδίως αν κυκλοφορείς στο κέντρο, είναι αδύνατον να μην έχεις πέσει πάνω τους. Ίσως μάλιστα να έχεις αγοράσει και καφέ, για τον οποίο λένε πως είναι μοναδικός. Τόσο μοναδικός, ώστε να απειλούνται οι εργαζόμενοι με απόλυση και πρόστιμα χιλιάδων ευρώ όχι μόνο αν αποκαλύψουν το υποτιθέμενο «μυστικό» του αλλά ακόμα κι αν διανοηθούν να δουλέψουν οι ίδιοι ή συγγενικά τους πρόσωπα α βαθμού σε άλλες, ανταγωνιστικές επιχειρήσεις ακόμα και ένα χρόνο μετά την απόλυσή τους!!!

Είναι σαν να λέμε δηλαδή πως για να δουλέψεις εσύ στα mikel θα πρέπει όλοι οι άμεσοι συγγενείς σου, στο βαθμό που είναι σερβιτόροι, να παραιτηθούν και να αλλάξουν επάγγελμα. Κι όχι μόνο αυτό αλλά και να αλλάξεις κι εσύ, τουλάχιστον για ένα χρόνο, αν τύχει και φύγεις ή σε απολύσουν!

Πρόκειται ασφαλώς για μία εξωφρενική και έξω από κάθε νομιμότητα «συμφωνία», την οποία καλούνται να υπογράψουν όσοι άνεργοι θελήσουν να εργαστούν στα mikel. Όσοι αρνηθούν, προφανώς παίρνουν πόδι – όπως μία τουλάχιστον υπάλληλος, που τόλμησε απλά να το «συζητήσει» με συναδέλφους της. Και όσοι μείνουν θα πρέπει ίσως να εργάζονται με συνθήκες εξευτελιστικές, αν τουλάχιστον δεχτούμε την παρακάτω καταγγελία που έγινε τον περασμένο Φεβρουάριο για υποκατάστημα της Λάρισας πως απηχεί την πραγματικότητα και άλλων υποκαταστημάτων εδώ στη Θεσσαλονίκη. Όπως διαβάζουμε λοιπόν, «ενώ οι εργαζόμενοι είχαν υπογράψει σύμβαση για 4ωρη, πενθήμερη εργασία, εργάζονταν 8ωρο, με τα ένσημά τους να παραμένουν μισά και αντίστοιχα οι άδειες, τα δώρα, τα επιδόματα αδείας, να δίδονται με βάση 4ωρη εργασία. Και ενώ εργάζονταν, νύχτες, Κυριακές, αργίες, ουδέποτε καταβλήθηκαν οι αντίστοιχες προσαυξήσεις (25% για νυχτερινή εργασία, 75% για Κυριακές-Αργίες)».

Είναι άραγε αυτή η πραγματικότητα που επικρατεί στα mikel; Άγνωστο. Σίγουρα όμως δεν θα στο σφυρίξουν οι υπάλληλοι όταν θα σου δίνουν χαμογελαστοί τον καφέ σου…

Public

Είναι ο πρώτος προορισμός καθενός που θέλει να αγοράσει καινούργιο laptop ή smartphone. Από το ισόγειό του στην Τσιμισκή θα περάσουν και όσοι θέλουν να ζαχαρώσουν λίγο τα Apple που δεν πρόκειται να αγοράσουν ποτέ. Είναι το πλέον ολοκληρωμένο σούπερ μάρκετ στον χώρο της τεχνολογίας και το παινεύεται.

 

Όμως πώς φαντάζει «από μέσα»; Την απάντηση μας τη δίνει επίσημη ανακοίνωση του Σωματείου Υπαλλήλων Βιβλίου-Χάρτου. Όπως γράφει, οι εργαζόμενοι είναι αναγκασμένοι να δουλεύουν εξαντλητικά οκτάωρα χωρίς να μπορούν να κάτσουν ούτε στιγμή, αφού τα σκαμπό απαγορεύονται! Επιπλέον υποχρεώνονται να κυνηγάνε ατομικά πλάνα παραγωγικότητας, με βάση τα οποία παίρνουν πριμ ή απολύονται. Τα πλάνα αυτά δεν έχουν να κάνουν μόνο με την συνολικότερη εργατικότητα και προθυμία τους – που διαπιστώνεται ανά διαστήματα με μυστικούς ελεγκτές της εταιρείας που υποδύονται τον πελάτη(!) – αλλά και με τις επιδόσεις τους στις λεγόμενες «επιθετικές πωλήσεις». Οι εργαζόμενοι δηλαδή αξιολογούνται (και αμείβονται) με βάση την ικανότητά τους να προωθούν στους πελάτες της εταιρείας προϊόντα της που κατ’ αρχήν δεν τους ενδιαφέρουν (π.χ. συνδέσεις Wind)!

Το τοπίο συμπληρώνουν οι απλήρωτες υπερωρίες και φυσικά οι απολύσεις για όποιον μιλάει ή διαμαρτύρεται, ακόμα και στη μέση της άδειάς του. Γιατί είπαμε: τα χαμόγελα είναι για τους πελάτες. Όταν όμως κατεβαίνουν τα ρολά, βγαίνουν τα μαχαίρια…

Πλαίσιο

Άλλο ένα computerομάγαζο, πολύ πιο παλιό και γνωστό από τα Public. Για πολλά χρόνια ήταν σημείο αναφοράς για όποιον ήθελε να αγοράσει υπολογιστή ή περιφερειακό. Και εν πολλοίς παραμένει.

Τον περασμένο Ιούλιο όμως ήρθε στο φως της δημοσιότητας μία έγγραφη καταγγελία των εργαζομένων του, που άλλαξε την εικόνα που πολλοί είχαν για αυτό. Εν πολλοίς οι εργαζόμενοι περιγράφανε ένα καθεστώς «εργασιακού μεσαίωνα». Κύρια κατηγορία που απευθύνανε στην εταιρεία ήταν ότι απέλυε τους υπαλλήλους πλήρους (δηλαδή 8ωρης) απασχόλησης για να τους αντικαταστήσει με πολύ πιο φτηνούς τετραωρίτες, που στερούνταν ακόμη και στοιχειωδών δικαιωμάτων (π.χ. φοιτητικής άδειας). Όπως καταμαρτυρούσαν μάλιστα, οι τετραωρίτες αυτοί υποχρεώνονταν να δουλεύουν όποιες ώρες και σε όποιο κατάστημα βόλευε κάθε φορά την εταιρεία, κάνοντας την προσωπική τους ζωή «λάστιχο».

Και τα προβλήματα δεν τελείωναν εδώ. Σύμφωνα πάντα με τους καταγγέλλοντες, το «Πλαίσιο» υπέβαλλε τους εργαζομένους του σε «πρωταθλήματα ανταγωνιστικότητας», εξαναγκάζοντάς τους να δουλεύουν διαρκώς στην τσίτα ανταγωνιζόμενοι ο ένας τον άλλο. Είχε μάλιστα για να τους χρονομετρά κάτι μηχανάκια(;), τα οποία καταγράφανε ακόμα και την ώρα που κάθονταν στην τουαλέτα! Και βέβαια κοντά σ’ αυτά οι εργαζόμενοι είχανε να «καταπιούν» τις απλήρωτες υπερωρίες, τις προσβολές και τις απειλές (ιδίως κατά την περίοδο της εκπαίδευσής τους) και φυσικά την δουλειά την Κυριακή (καθότι το Πλαίσιο ήταν από τις πρώτες επιχειρήσεις που δέχτηκαν να ανοίγουν και Κυριακές). Το θέμα ήταν τόσο σοβαρό, που έφτασε ακόμα και στην βουλή. Δεν γνωρίζουμε την απάντηση του τότε υπουργού εργασίας, το Πλαίσιο όμως με ανακοίνωσή του τα αρνήθηκε όλα. Εμείς από την πλευρά μας αναρωτιόμαστε: θα ρίσκαραν οι εργαζόμενοι τη δουλειά τους αν όλα αυτά που κατήγγειλαν ήταν ψέματα; Γιατί στον ιδιωτικό τομέα κάθε σύγκρουση με το αφεντικό πληρώνεται. Πόσο μάλλον η κακοήθεια.

Ιανός

Για το τέλος αφήσαμε τον Ιανό, ένα από τα πιο γνωστά και μεγάλα βιβλιοπωλεία της πόλης μας και πλέον και της Αθήνας. Έχει τη φήμη προοδευτικής και φιλότεχνης επιχείρησης και τα τελευταία χρόνια έχει καταφέρει να αναδειχτεί σε μία από τις πιο γνωστές εστίες πολιτισμού, μιας και στους χώρους του φιλοξενούνται κάποιες από τις πιο ενδιαφέρουσες βιβλιοπαρουσιάσεις και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις των δύο πόλεων.

Έχουν όμως και οι υπάλληλοί του την ίδια εικόνα; Δεν νομίζουμε, αν κρίνουμε τουλάχιστον από τις αλλεπάλληλες καταγγελίες του ΣΥΒΧΑ αλλά και τις κινητοποιήσεις που έχουν οργανωθεί εις βάρος  του.

Τρία είναι τα κυριότερα σημεία τριβής του σωματείου με την επιχείρηση: α) οι αυθαίρετες και εκδικητικές απολύσεις όσων εργαζομένων αντιτάσσονται στις επιταγές της διεύθυνσης ή εκδηλώνουν έστω συμπάθεια για το σωματείο, β) τα μηχανάκια καταγραφής (scanners) ατομικών πωλήσεων που τους υποχρέωσαν να κρεμάσουν στον λαιμό προκειμένου να βλέπουν πόσα βιβλία πουλάει ο καθένας και να τους ανταμείβουν ανάλογα, γ) οι ανοιχτές Κυριακές. Ιδίως για το τελευταίο είχαμε τα περασμένα Χριστούγεννα (συγκεκριμένα στις 28 Δεκέμβρη, την τελευταία Κυριακή του χρόνου) δραματική εξέλιξη, όταν η διεύθυνση του καταστήματος της Αθήνας φώναξε τα ΜΑΤ για να απομακρύνουν τα μέλη του σωματείου, που – στα πλαίσια της απεργίας που είχαν προκηρύξει για εκείνη τη μέρα – κάνανε απέξω διαμαρτυρία. Τα ΜΑΤ χτύπησαν τους απεργούς και συλλάβανε πέντε, οι οποίοι μέχρι και σήμερα είναι υπόδικοι. Με αφορμή αυτό το περιστατικό δύο γνωστοί συγγραφείς της πόλης μας, ο Θωμάς Κοροβίνης και ο ….. ανέστειλαν τη συνεργασία τους με τον Ιανό, ενώ το ίδιο έκανε και ο επίσημος ραδιοσταθμός του ΣΥΡΙΖΑ «stokokkino 105.5». Όμως κατά τη γνώμη μας δεν ήταν αυτό το χειρότερο δείγμα γραφής που έχει δώσει η επιχείρηση. Η πιο χυδαία ενέργειά της, που την έχει επαναλάβει μάλιστα δύο φορές, ήταν να εξαναγκάσει τους υπαλλήλους της να στραφούν εναντίον του ίδιου τους του σωματείου υπογράφοντας «κείμενο αποκήρυξης» γραμμένο από τη διεύθυνση. Από όσους δεν δέχτηκαν τον αυτοεξευτελισμό και την προδοσία, οι μισοί εξαναγκάστηκαν σε παραίτηση ή απολύθηκαν.

Είναι φαίνεται αυτή η αντίληψη που έχει ο Ιανός για την προοδευτικότητα και τον πολιτισμό…

Δημοφιλή Άρθρα

Τα αγαπημένα

Άκου μαμά…

Όλα αυτά τα χρόνια σε ακούω να μου κάνεις υποδείξεις και παρατηρήσεις για τα περισσότερα από τα πράγματα που κάνω, κομμάτια του εαυτού μου...